Wie voor de Rijksoverheid of een andere politieke organisatie werkt, krijgt de opdracht om applicaties die privacygevoelige of vertrouwelijke informatie verwerken van hun smartphone te verwijderen. Deze vormen een verhoogd risico voor spionage. Om dat tegen te gaan worden smartphones en andere apparatuur van de overheid op korte termijn ingericht als zogeheten ‘managed apparaten’.
Dat schrijft staatssecretaris van Digitalisering Alexandra van Huffelen in een brief aan de Tweede Kamer.
‘Een inherent spionagerisico’
De brief is een reactie op schriftelijke vragen van Hind Dekker-Abdulaziz (D66). In februari pleitte zij voor een TikTok-verbod voor ambtenaren en andere overheidsmedewerkers. De app vormt volgens haar een gevaar voor onze privacy en spionage. “Er zijn genoeg bewijzen en signalen. Die onderzoeken kunnen ondertussen doorgaan, dan weten we het honderd procent zeker en kunnen we ook andere stappen nemen. Maar we kunnen nu al het zekere voor het onzekere nemen, om geen risico te lopen”, zo zei ze in een interview met BNR.
Tijdens een commissiedebat over de inzet van algoritmes en data-ethiek binnen de Rijksoverheid, beloofde staatssecretaris Van Huffelen om onder te laten uitvoeren naar de mogelijkheid om TikTok te weren op apparaten van medewerkers van de overheid. Daarvoor klopte ze aan bij de Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (AIVD).
Die concludeert dat het gebruik en de aanwezigheid van smartphones en daarop geïnstalleerde apps te allen tijde “een inherent spionagerisico” vormen. “Het is daarom raadzaam altijd een grondige afweging plaats te laten vinden tussen de noodzaak van het installeren van een bepaalde applicatie enerzijds en het daarbij behorende risico anderzijds”, schrijft de bewindsvrouw.
Kabinet gaat inzetten op ‘managed apparaten’
De veiligheidsdienst adviseert om apps uit landen die een offensief cyberprogramma tegen Nederland voeren -waaronder China, Rusland, Iran en Noord-Korea- op mobiele telefoons van ambtenaren en andere overheidsmedewerkers te weren. “Het overgaan op apparaten die door de werkgever beheerd worden is een meer structurele oplossing voor dit risico”, aldus Van Huffelen.
Naast de AIVD heeft de staatssecretaris eveneens contact gehad met partnerlanden in de EU en de Europese Commissie over hun inschattingen en beleidskeuzes voor apps op mobiele apparaten. Een aantal landen heeft gekozen voor een TikTok-verbod, of ontraadt het gebruik van apps die afkomstig zijn uit risicolanden op werkapparatuur. Andere landen hebben ervoor gekozen om apparaten zodanig in te richten dat enkel vooraf goedkeurde apps geïnstalleerd kunnen worden.
Deze laatste optie, ook wel ‘managed apparaten’ genoemd, is waar staatssecretaris Van Huffelen in ons land “op korte termijn” naartoe wil. “Apps van bedrijven uit landen met een offensief cyberprogramma tegen Nederland en/of Nederlandse belangen zullen dan niet toegestaan worden. Ik wil dit beleid zo snel als mogelijk ingericht hebben, in samenwerking met de ‘shared service organisaties’ (SSO’s) die deze mobiele apparaten beheren”, zo schrijft de politica.
Meeste werkgevers niet bezorgd om risico’s TikTok
Wat de staatssecretaris als allereerste gaat doen, is ambtenaren ontraden om apps te installeren en gebruiken op werkapparatuur die afkomstig zijn uit landen met een offensief cyberprogramma. Uit deze bewoording kunnen we opmaken dat Van Huffelen niet specifiek een TikTok-verbod overweegt, maar in brede zin maatregelen wil nemen tegen mogelijk invasieve en spionagegevaarlijke applicaties uit het buitenland.
“Uitzondering op de bovenstaande maatregelen geldt wanneer een dergelijke applicatie nodig is of kan zijn voor het uitoefenen van een primaire taak van een Rijksorganisatie. Hierbij kan worden gedacht aan inspectie en toezicht, opsporingsonderzoek of inlichtingenbelang. Deze uitzondering zal in samenwerking met de departementen de komende periode verder worden uitgewerkt”, zo eindigt de staatssecretaris haar brief.
Nederlandse werkgevers maken zich doorgaans minder zorgen om de privacy- en spionagerisico’s van TikTok, zo bleek eerder vandaag uit een rondgang van de NOS. Twee derde van de respondenten zegt geen verbod te hanteren. Enkele werkgevers zeggen dat er restricties zijn over het gebruik van TikTok op de werkvloer.
