Minister van Justitie en Veiligheid Ferd Grapperhaus wil het gesprek aangaan met maatschappelijke organisaties over de aftapbaarheid van Over-The-Top-diensten als WhatsApp. De minister wil kijken of het mogelijk is om een oplossing te vinden om de tegenstrijdige belangen van sterke encryptie te verenigen. Het gesprek vindt later deze maand plaats.
Dat schrijft minister Grapperhaus in een brief aan de Tweede Kamer.
Wel of geen sterke encryptie?
Wel of geen sterke encryptie. Voorstanders vinden eind-tot-eind versleuteling een belangrijke voorwaarde om onze privacy te waarborgen en, indien gewenst, anoniem te blijven. Niet alleen burgers onderling, maar ook bedrijven en organisaties maken gretig gebruik van de voordelen die end-to-end encryptie biedt om veilig en vertrouwd bedrijfsgevoelige informatie over en weer te sturen. Kritische journalisten, prominente mensenrechtenactivisten en dissidenten gebruiken OTT-diensten met sterke encryptie om hun identiteit te beschermen en spionage door kwaadwillende overheden tegen te gaan.
Een sterke versleuteling kent ook een keerzijde. Voor opsporings- en inlichtingendiensten is het onmogelijk om gesprekken af te luisteren. Dat maakt het waken over onze nationale veiligheid een stuk lastiger. Encryptie wordt bovendien ook misbruikt door terroristen, cybercriminelen en hackers, bijvoorbeeld om aanslagen te plannen of auteursrechtelijk beschermd materiaal te verspreiden. Tegenstanders van sterke encryptie verkiezen veiligheid boven privacy.
Minister Grapperhaus zoekt naar balans en evenwicht
Het officiële kabinetsstandpunt is dat er niet getornd mag worden aan encryptie, omdat versleuteling ‘een sleutelrol in de samenleving speelt’. Minister Grapperhaus zoekt al enige tijd naar manieren waarop opsporings- en inlichtingendiensten versleutelde berichten kunnen aftappen.
Het is een omstreden onderwerp in de Tweede Kamer. Kees Verhoeven (D66) riep onlangs op om ‘per direct te stoppen met alle werkzaamheden die erop gezicht zijn encryptie te verzwakken’. “Het is zaak om de beschermende waarde van versleuteling hoog te houden, terwijl de negatieve effecten voor opsporings- en inlichtingen en veiligheidsdiensten worden verminderd”, zo verwoordde minister Grapperhaus de kwestie deze week in een brief aan de Tweede Kamer.
Minister gaat ‘deze maand’ in gesprek met maatschappelijke organisaties
Niet alleen in de politieke arena is er verzet tegen de plannen van minister Grapperhaus. Woensdag liet een groep van maatschappelijke organisaties zich negatief uit over de plannen van het kabinet om encryptie te verzwakken. In plaats daarvan vragen ze aan de minister of hij zich wil inzetten om ‘de ontwikkeling, beschikbaarheid en toepassing van alle vormen van encryptie te stimuleren’. Onder meer Amnesty International, Apple, Bits of Freedom, de Consumentenbond, Facebook en Google staan achter de oproep.
Dat is minister Grapperhaus niet ontgaan. Hij vindt dat de uiteenlopende belangen van sterke encryptie gewaarborgd en in evenwicht gebracht moeten worden. “Om mogelijke misverstanden te voorkomen over ons onderzoek ben ik voornemens om nog deze maand in gesprek te gaan met vertegenwoordigers van de organisaties die hun zorgen hebben geuit”, zo schrijft de bewindspersoon. Grapperhaus streeft ernaar om oplossingen te bedenken ‘binnen de kaders van het kabinetsstandpunt die recht doen aan de belangen van de opsporing en de nationale veiligheid’.
Wat de uitkomst van het gesprek ook moge zijn, minister Grapperhaus belooft dat het demissionaire kabinet ‘geen onomkeerbare stappen’ zal zetten. Wel wil hij zorgvuldig onderzoek laten verrichten naar een aftapverplichting voor OTT-diensten als WhatsApp en Telegram. “Interceptie is een belangrijke bevoegdheid in de opsporing van zware en of ernstige criminaliteit en de bescherming van de nationale veiligheid. De interceptiebevoegdheid is omkleed met de nodige rechtsstatelijke voorwaarden en waarborgen. Bijvoorbeeld de toetsing vooraf door de rechter-commissaris. Dergelijke eisen zouden ook gaan gelden voor OTT-communicatiediensten.”
Minister krijgt bijval
Een internationale groep bestaande uit zeven landen deed in november vorig jaar een oproep om veiligheidsdiensten toegang te geven tot versleutelde berichten. En in december stemde de Europese Raad in met een resolutie over versleuteling om rechtshandhavingsinstanties inzage te geven in met end-to-end encryptie beschermde berichten om zo bewijsmateriaal te verzamelen. Minister Grapperhaus staat dus niet alleen in zijn strijd om encryptie te verzwakken.
Een internationale privacycoalitie verzet zich met hand en tand tegen deze voorstellen. De deelnemers vrezen dat handhavingsinstanties een ‘sleutel tot het huis van elke burger’ in handen krijgen en het plan het beginpunt is van ‘een glijdende schaal naar grotere inbreuken op de persoonlijke levenssfeer’. Ze willen koste wat kost zien te voorkomen dat de constructie achter encryptie aan het wankelen wordt gebracht.
