- ‘Kabinet, parlement, uitvoerende instanties en rechtspraak zijn tekortgeschoten’
- Kabinet wil ‘vastgeroeste patronen doorbreken’
- Wolfsen: ‘Bij overheid heerst grote liefde om alles aan elkaar te koppelen’
- ‘Gedigitaliseerde samenleving brengt forse uitdagingen met zich mee voor de privacy van mensen’
- Aanbeveling: verhoog jaarbudget AP tot minimaal 100 miljoen euro
De parlementaire enquêtecommissie Fraudebeleid en Dienstverlening vindt dat de Autoriteit Persoonsgegevens meer middelen moet krijgen om persoonsgegevens te beschermen. De commissie vindt dat het kabinet het jaarbudget van de privacytoezichthouder moet verhogen naar minimaal 100 miljoen euro per jaar. “De Autoriteit Persoonsgegevens heeft ruime bevoegdheden, maar kampt met beperkte toezichtcapaciteit.”
Dat schrijft de parlementaire enquêtecommissie Fraudebeleid en Dienstverlening in het rapport ‘Blind voor mens en recht’.
‘Kabinet, parlement, uitvoerende instanties en rechtspraak zijn tekortgeschoten’
De commissie, onder leiding van SP-Kamerlid Michiel van Nispen, onderzocht hoe de overheid door de jaren heen fraude bestreed en wat voor gevolgen het fraudebeleid had voor burgers. Maandag presenteerde de commissie haar bevindingen. De conclusies liegen er niet om en zijn snoeihard.
“Zowel kabinet als het parlement heeft gefaald, uitvoerende diensten hebben onrechtmatig gehandeld en de rechtspraak is tekortgeschoten. In een verhard politiek en maatschappelijk klimaat zijn grondrechten van mensen geschonden en is de rechtstaat terzijde geschoven. Daardoor zijn levens van mensen in de vernieling geraakt”, zo zei commissievoorzitter Van Nispen bij de presentatie van het rapport.
Het onderscheid tussen mensen die opzettelijk fraudeerden en mensen die per ongeluk een foutje maakte bij de aanvraag van een financiële regeling, vervaagde. Het gevolg was dat de laatste groep zonder pardon als ‘fraudeur’ werd bestempeld. Mensen die het geld het hardst nodig hadden, werden het hardst geraakt door het fraudebeleid. Dat zorgde voor veel financiële ellende, emotionele schade en schrijnende situaties bij tienduizenden Nederlandse huishoudens.
Kabinet wil ‘vastgeroeste patronen doorbreken’
En wellicht de ernstigste conclusie: het kan morgen zomaar weer gebeuren. “De patronen die hieraan ten grondslag liggen, zijn nog steeds aanwezig. Zonder de juiste maatregelen, veranderingen en waarborgen kan een volgend schandaal zomaar weer gebeuren. De blindheid van de overheid voor mens en recht is niet weg”, aldus de commissie.
Demissionair minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid Karien va Gennip noemde de conclusies van de enquêtecommissie ‘ronduit pijnlijk’. Volgens haar rust het kabinet niet op zijn lauweren, maar is er nog niet voldoende gedaan. “Hoe doorbreken we die vastgeroeste patronen? Daarvoor moeten we ons denken veranderen. Van ‘wantrouwen naar vertrouwen’ en van ‘systeemdenken naar wat het betekent voor de burger’”, zo zei de bewindsvrouw na afloop van de presentatie van het rapport.
Wolfsen: ‘Bij overheid heerst grote liefde om alles aan elkaar te koppelen’
De informatisering en digitalisering van de samenleving gaf de overheid nieuwe mogelijkheden voor toezicht en fraudebestrijding. Dat zorgde voor ‘een grote datahonger’ bij de overheid. “Digitaal kan er steeds meer. Alles wordt krachtiger, goedkoper, sneller. We komen in steeds meer bestanden. Er is dus een grote liefde om dat allemaal aan elkaar te koppelen”, zo zei AP-bestuursvoorzitter Aleid Wolfsen tijdens zijn openbare verhoor. Volgens hem was er sprake van ‘een soort permanent toezicht’.
Het gevolg daarvan was dat kwetsbare mensen vaker in beeld kwamen dan andere groepen mensen, en bestempeld werden als fraudeur. “Daarbij zijn de grondrechten op de eerbiediging van de persoonlijke levenssfeer en gelijke behandeling geschonden. Wettelijke kaders werden in de praktijk niet nageleefd en waarborgen werden niet toegepast. De overheid is blind geweest voor het feit dat achter elk (persoons)gegeven een mens schuilgaat en dat de waarborgen voor het uitwisselen, gebruiken en koppelen van gegevens daarmee ook waarborgen voor mensen zijn”, zo schrijft de enquêtecommissie.
‘Gedigitaliseerde samenleving brengt forse uitdagingen met zich mee voor de privacy van mensen’
Om ervoor te zorgen dat Nederland een sterkere rechtsstaat wordt, waarin iedereen gelijk wordt behandeld en grondrechten worden gerespecteerd, is het essentieel dat de overheid de waakhondfunctie van de Autoriteit Persoonsgegevens versterkt. Zeker in een gedigitaliseerde samenleving waar de technologische ontwikkelingen elkaar razendsnel opvolgen.
“Deze ontwikkelingen brengen forse uitdagingen met zich mee voor de privacy van mensen en de rol van de Autoriteit Persoonsgegevens is dan ook van groot belang”, schrijft de commissie.
Aanbeveling: verhoog jaarbudget AP tot minimaal 100 miljoen euro
De commissie is van mening dat de toezichthouder ruime bevoegdheden heeft, maar niet over voldoende middelen beschikt om deze naar behoren uit te voeren. Daarom adviseert ze het kabinet om het jaarbudget van de privacywaakhond structureel te laten groeien naar minimaal 100 miljoen euro.
Voor 2024 is de begroting voor de Autoriteit Persoonsgegevens vastgesteld op een bedrag van 40,1 miljoen euro. In 2025 beschikt de toezichthouder over 43,1 miljoen euro. Tussen 2026 en 2028 moet de AP zich zien te redden met iets minder dan 43,8 miljoen euro. Demissionair staatssecretaris van Digitalisering Alexandra van Huffelen beloofde afgelopen jaar dat de toezichthouder dit jaar een half miljoen euro extra krijgt voor toezicht en handhaving op cookies en online tracking.
AP-bestuursvoorzitter Wolfsen zal blij zijn met deze aanbeveling van de enquêtecommissie. Hij riep in 2021 al dat de Autoriteit Persoonsgegevens jaarlijks 100 miljoen euro nodig had om haar taken naar behoren te vervullen.
