- Meer aandacht voor ‘grootste risico’s voor burgers en samenleving’
- AP streeft naar betere balans tussen vrijheid en veiligheid
- AP gaat instanties aanspreken op privacyrisico’s van het delen van data
- Privacyklachten blijven ook in 2024 lang op de plank liggen
- AP zegt structureel 100 miljoen euro per jaar nodig te hebben
Ook in 2024 gaat de Autoriteit Persoonsgegevens hard maken voor een vrije en veilige samenleving waarin onze grondrechten goed worden beschermd. Om dat te realiseren schenkt de toezichthouder komend jaar extra aandacht aan een aantal specifieke thema’s. Tegelijkertijd heeft de privacywaakhond een aantal sombere mededelingen.
Alle voornemens en prioriteiten voor volgend jaar staan in het ‘AP jaarplan 2024’.
Meer aandacht voor ‘grootste risico’s voor burgers en samenleving’
De Autoriteit Persoonsgegevens heeft een aantal concrete taken. Allereerst ziet de AP erop toe dat de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG) wordt nageleefd. Handhaving en onderzoeken instellen naar mogelijke privacyschendingen is een andere belangrijke missie van de toezichthouder. Tot slot adviseert de instantie partijen over naleving van de AVG, en verzorgt ze voorlichting over de Europese privacywetgeving. Kortom, de Autoriteit Persoonsgegevens heeft een breed en divers takenpakket.
“Toezicht houden betekent ook keuzes maken. Het toezichtveld van de AP wordt namelijk steeds groter en onze middelen zijn beperkt”, zo schrijft de privacywaakhond. Daarom richt de toezichthouder zich komend jaar op onderwerpen die ‘de grootste risico’s voor burgers en samenleving’ vormen. Het gaat om algoritmes en kunstmatige intelligentie (AI), Big Tech, vrijheid en veiligheid, datahandel en digitale overheid.
AP streeft naar betere balans tussen vrijheid en veiligheid
Steeds meer overheidsorganisaties en bedrijven gebruiken algoritmes en kunstmatige intelligentie bij de dagelijkse werkzaamheden. Dat brengt allerlei voordelen met zich, maar ook risico’s als discriminatie en uitsluiting. Klachten, datalekken en onderzoeken die over algoritmes en AI gaan, krijgen volgend jaar dan ook een hogere prioriteit. Daarnaast geeft de AP voorlichting over het verantwoord gebruiken van deze technologieën en gaat ze nauwer samenwerken met andere Europese toezichthouders om het toezicht op algoritmes goed af te stemmen.
Een tweede gebied waar de Autoriteit Persoonsgegevens extra op gaat letten, is de invloed van grote en machtige technologiebedrijven. Doordat hun bereik zo groot is, kunnen ze mensen beïnvloeden. Het verspreiden van nepnieuws en politieke targeting vormen volgens de toezichthouder dan ook een bedreiging voor onze democratie en samenleving. Om dat tegen te gaan worden klachten over deze bedrijven met voorrang behandeld. Verder komt er een internationaal onderzoek naar overtredingen van techbedrijven.
Vrijheid en veiligheid staan soms op gespannen voet met elkaar. Om ervoor te zorgen dat beide aspecten met elkaar in balans staan, gaat de AP onderzoek doen naar en toezicht houden op Europese informatiesystemen en databases. In het bijzonder naar systemen die de buitengrenzen van het Schengengebied moeten beschermen. Ook geeft de toezichthouder extra handvatten om gezichtsherkenningstechnologie veilig en verantwoord te gebruiken.
AP gaat instanties aanspreken op privacyrisico’s van het delen van data
De Autoriteit Persoonsgegevens vindt dat er een einde moet komen aan het doorverkopen van persoonsgegevens en andere gebruikersdata. Daarom start de toezichthouder komend jaar een meerjarenproject bedrijven en organisaties aan te spreken op het volgen van mensen, bijvoorbeeld omdat ze niet om toestemming vragen bij het plaatsen van tracking-cookies. Verder zet de AP in op extra voorlichting over naleving van wet- en regelgeving op het gebied van datahandel.
Het vijfde en laatste onderwerp waar de toezichthouder in 2024 extra aandacht aan gaat besteden, is digitale overheid. De overheid verzamelt en verwerkt een heleboel privacygevoelige informatie van burgers. De toeslagenaffaire heeft aangetoond dat het goed mis kan gaan als de overheid verkeerd omgaat met privégegevens. Daarom maakt de AP extra capaciteit vrij om onderzoek te doen naar overheids- en uitvoeringsorganisaties die persoonsgegevens van burgers in hun algoritmes verwerken. Verder wordt er opnieuw aandacht gevraagd voor de risico’s van het delen van persoonsgegevens tussen verschillende organisatieonderdelen van de overheid en andere instanties.
Privacyklachten blijven ook in 2024 lang op de plank liggen
Het jaarplan van de Autoriteit Persoonsgegevens heeft ook een sombere boodschap. De toezichthouder zegt dat het ook in 2024 onvoldoende capaciteit en middelen heeft om alle privacyklachten en datalekken te onderzoeken en af te handelen. Gemiddeld duurt het een half jaar voordat medewerkers een klacht kunnen oppakken. Dat zal volgend jaar niet anders zijn.
Bedrijven en internationale organisaties die een vergunning willen om gegevens uit te wisselen met landen buiten de EU, komen eveneens bedrogen uit. De gemiddelde wachttijd voor een BCR-verginning bedraagt zes jaar. Proactief advies geven over wetgeving is er eveneens niet bij. Sectoren die veel persoonsgegevens verwerken krijgen niet de aandacht die nodig is.
AP zegt structureel 100 miljoen euro per jaar nodig te hebben
Er is een sprankje hoop. Demissionair staatssecretaris van Digitalisering Alexandra van Huffelen heeft vandaag aan de Tweede Kamer medegedeeld dat ze het budget voor het algoritmetoezicht komend jaar gaat verdubbelen van 1 miljoen naar 2 miljoen euro. In 2025 krijgt de AP voor deze taak een bedrag van 3 miljoen euro. Vanaf 2026 wordt dit structureel 3,6 miljoen euro.
“Het afgelopen jaar werd duidelijk dat algoritmes en artificiële intelligentie (AI) onverminderd aanwezig zijn in onze maatschappij. Het toenemende gebruik van AI kan bijdragen aan het creëren van economische en maatschappelijke waarde, maar brengt ook nieuwe opgaven met zich mee”, zo schrijft de bewindsvrouw aan de Tweede Kamer.
Ondanks het extra budget krijgt de Autoriteit Persoonsgegevens aanzienlijk minder in vergelijking met andere toezichthouders in ons land. Ter vergelijking: in 2023 had de AP een budget van 36 miljoen euro. De Autoriteit Financiële Markten (AFM), de Nederlandse Arbeidsinspectie (NLA) en Autoriteit Consument & Markt (ACM) beschikten respectievelijk over 127,5 miljoen euro, 163,5 miljoen euro en 78,8 miljoen euro.
De komende jaren krijgt de Autoriteit Persoonsgegevens er weliswaar geld bij (van 40 miljoen euro in 2024 tot 44 miljoen euro in 2027), maar dat is naar eigen zeggen bij lange na niet voldoende. “Om onze taak goed te kunnen vervullen, moet ons structurele budget groeien naar tenminste 100 miljoen euro per jaar”, aldus de privacywaakhond.
