Veel Nederlanders denken dat ze bekwaam en goed toegerust zijn als het om hun digitale vaardigheden gaat. Onderzoek wijst echter uit dat hun kennisniveau over kritische digitale vaardigheden in praktijk een stuk lager ligt dan ze zelf inschatten. Zo blijkt een aanzienlijk deel van de Nederlanders moeite te hebben om een nepwinkel en phishingberichten te herkennen.
Dat blijkt uit onderzoek van het Centerdata Research Institute, dat is uitgevoerd in opdracht van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK).
Methodologie van het onderzoek
De onderzoekers stellen dat er in het verleden veel onderzoek is gedaan naar de functionele vaardigheden van Nederlanders, ook wel ‘knoppenkennis’ genoemd. In dit onderzoek keek men naar zogeheten kritische digitale vaardigheden. Daarbij moet je denken aan het uitvoeren van een zoekopdracht, het omgaan met zoekresultaten, het online kopen van een product, het herkennen van nepnieuws, het herkennen van phishingmails en het adequaat gebruiken van sociale media.
Om inzicht te krijgen in deze kritische digitale vaardigheden, legden onderzoekers een vragenlijst voor aan 1.392 respondenten. Daarnaast kregen deelnemers meerdere taken voorgeschoteld die ze op de computer moesten uitvoeren. Zo kregen de onderzoekers een duidelijk beeld van de respondenten over de perceptie van hun eigen digitale vaardigheden (subjectieve kennis) en hun daadwerkelijke kritische digitale vaardigheden (objectieve kennis).
Tot slot voerden onderzoekers 12 diepte-interviews uit met verschillende doelgroepen en was er een focusgroep met experts op het gebied van digitale vaardigheden.
Veel Nederlanders niet in staat om nepwinkels en phishingberichten te herkennen
Uit het vragenlijstonderzoek kwam naar voren dat de meeste Nederlanders moeite hadden om malafide webshops te herkennen. Men dacht dat ze een nepwinkel goed konden herkennen, maar in praktijk blijkt dat velen niet in staat waren om uit te zoeken of een webshop betrouwbaar was of niet. Met name vrouwen en 65-plussers hadden veel moeite om nepwinkels te herkennen. Opleidingsniveau speelde daarbij geen rol.
Een ander punt waar veel respondenten door de mand vielen, was het herkennen van phishingmails. Ze bleken niet in staat om onderscheid te maken tussen een legitiem bericht en een nepbericht dat afkomstig was van oplichters. Dit speelt zowel bij ouderen als jongeren en bij mensen die hoog- en laag zijn opgeleid.
Eén op de tien deelnemers had moeite om een zoekopdracht uit te voeren. Mensen met een migratieachtergrond bleken de meeste problemen hiermee te hebben. Ze vonden het lastig om een zoekmachine te openen of de juiste zoektermen te bepalen. Ze bleken daarentegen wel in staat om een onderscheid te maken tussen echte nieuwsberichten en nepnieuws.
Onderzoekers: ‘Focus op de twee grootste problemen’
“Mensen met weinig digitale vaardigheden ervaren allerlei barrières als het gaat om digitale zaken en vaardigheden”, concluderen de onderzoekers. Ze schrijven dat er bij deze groep mensen een sterke angst is om dingen verkeerd te doen. Ze waarschuwen dat door de toenemende digitalisering deze groep ‘niet volwaardig aan de samenleving’ kan meedoen. Eén van de aanbevelingen is dat de overheid niet-digitale alternatieven blijft aanbieden, een telefoonnummer voor hulp bij problemen in plaats van een app of een chatbot.
Een andere manier om deze groep digitaal vaardiger te maken, is educatie van basale digitale vaardigheden. “Dit is een vereiste om complexere digitale taken uit te kunnen voeren, zoals het doen van een online aankoop of het kunnen werken met een DigiD”, aldus de onderzoekers. Daarvoor is het essentieel dat het huidige cursusaanbod beter aansluit bij deze aspecten.
De overheid moet zich focussen op de twee grootste problemen voor mensen: het herkennen van nepwinkels en phishingberichten. “Een aanzienlijk deel van de mensen heeft hier moeite mee maar ziet zelf niet in dat ze hier moeite mee hebben. Bovendien spelen deze uitdagingen onder een groot deel van de Nederlandse bevolking en lijken dan ook een probleem van alle leeftijden en achtergronden te zijn”, zo staat er in het onderzoeksrapport.
“Wij raden dan ook aan om sterk in te zetten op interventies gericht op het vergroten van bewustwording rondom het herkennen van phishingberichten en nepwebwinkels, of het systeem hier anders op in te richten”, zo eindigen de onderzoekers.
