De Commissie van Toezicht op de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten (CTIVD) kan zich vinden in het uitgangspunt van de nieuwe tijdelijke wet die het kabinet wil implementeren. Dat heeft echter wel consequenties voor de werkwijze van de commissie. Er is extra personeel nodig om effectief toezicht te houden. Verder moet de informatie-uitwisseling met de TIB verbeterd worden.
Dat schrijft de CTIVD in een brief aan de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties Hanke Bruins Slot.
Kabinet wil met tijdelijke wet extra bevoegdheden aan veiligheidsdiensten geven
De CTIVD is een commissie die controleert of de Algemene en Militaire Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (AIVD en MIVD) de regels naleven die zijn vastgelegd in de Wet op inlichtingen- en veiligheidsdiensten (Wiv 2017), ook wel beter bekend als de sleepwet. Daarin staat welke bevoegdheden de veiligheidsdiensten hebben om ervoor te zorgen dat de nationale veiligheid geen gevaar loopt. De wet vermeldt onder welke omstandigheden de diensten internetverkeer mogen onderscheppen, computers mogen hacken en gegevens mogen delen met buitenlandse inlichtingendiensten.
Om de bestaande bevoegdheden sneller en effectiever in te zetten tegen cyberaanvallen en andere digitale dreigingen, presenteerden minister Bruins Slot en minister van Defensie Kajsa Ollongren begin deze maand een Tijdelijke wet. In een notendop: veiligheidsdiensten mogen bevoegdheden als onderzoeksopdrachtgerichte interceptie (OOG-I) -ook wel bulkinterceptie genoemd- en hun hackbevoegdheid makkelijker inzetten. In plaats van bindende toetsing vooraf komt de focus met de tijdelijke wet te liggen op bindend toezicht tijdens en na de inzet van een bevoegdheid.
De beoogde tijdelijke wet vervalt na vier jaar. Deze periode wil het kabinet aangrijpen om de Wiv 2017 aan te passen om beter het hoofd te kunnen bieden tegen landen met een offensief cyberprogramma, zoals Rusland en China.
Extra medewerkers nodig voor toezicht
De afgelopen maanden is de CTIVD betrokken geweest bij de voorbereiding van het wetsvoorstel. Over het algemeen genomen kan de commissie zich vinden in de geest van de wet. Uitgangspunt is dat het toezicht niet wordt afgeschaald, maar op bepaalde punten wordt verlegd, zo schrijft de toezichthouder aan minister Bruins Slot. Dat heeft echter wel een aantal consequenties.
Om te beginnen zal er meer toezicht moeten plaatsen. Naast het reguliere toezicht en diepteonderzoeken moet de commissie ook tijdens de inzet van bijzondere bevoegdheden controle moeten houden. “Om aan deze nieuwe taken effectief invulling te kunnen geven, zal de CTIVD additionele juridische en technische capaciteit en kennis moeten verwerven.”
De toezichthouder zegt dat ze tien extra fulltime medewerkers hiervoor nodig heeft. “Met deze uitbreiding is de CTIVD in staat effectief toezicht uit te oefenen op hetgeen in de Tw [Tijdelijke wet, red.] is geregeld en de continuïteit van het toezicht alsmede de versterking van de slagkracht van de diensten te waarborgen”, aldus de CTIVD.
CTIVD pleit voor flexibele bewaartermijnen bulkdata
Tevens pleit de CTIVD voor een betere informatie-uitwisseling met de Toetsingscommissie Inzet Bevoegdheden (TIB). “Zo moet de TIB geïnformeerd worden over welke bijschrijvingen de CTIVD op rechtmatigheid heeft gecontroleerd en op welke wijze de diensten omgaan met de technische risico’s die gepaard kunnen gaan bij de uitvoering van de hackbevoegdheid”, aldus de toezichthouder. Verder vindt de commissie het “principieel onjuist” dat de hoofden van de veiligheidsdiensten moeten worden geïnformeerd als de CTIVD en TIB onderling informatie met elkaar uitwisselen.
Tot slot wil de CTIVD dat het kabinet overweegt om flexibele bewaartermijnen voor bulkdatasets te hanteren. De Wiv 2017 kent momenteel geen criteria om de relevantie van bulkdata te beoordelen of rekening te houden met bewaartermijnen.
Update: ook de TIB heeft gereageerd op het wetsvoorstel van minister Bruins Slot en minister Ollongren. In een brief schrijft de toetsingscommissie dat intensievere samenwerking en informatie-uitwisseling met de CTIVD noodzakelijk is om effectief te kunnen controleren. “Er zal door de CTIVD veel meer toezicht moeten worden gehouden op handelingen binnen lopende operaties, die zonder voorafgaande rechtmatigheidstoets van de TIB zijn gestart. Informatie-uitwisseling tussen de TIB en CTIVD is dan essentieel.”
Het vooraf informeren van de diensthoofd van de veiligheidsdiensten over de verstrekte inlichtingen, vindt de TIB, net als de CTIVD, geen goed idee. “Deze bepalingen staan effectief en onafhankelijk toezicht in de weg. Als de TIB vooraf de ondertoezichtgestelde moet informeren over informatie-uitwisseling met de andere toezichthouder, weet de ondertoezichtgestelde al waar het toezicht zich op richt.”
In grote lijnen schaart de TIB zich achter het wetsvoorstel van het kabinet. “Het voorstel voorziet in een uitbreiding van een aantal bijzondere bevoegdheden, zodat de diensten de dreiging die uitgaat van landen met een offensief cyberprogramma sneller kan aanpakken. Over de vraag of de voorgestelde uitbreiding noodzakelijk is laat de TIB zich niet uit. Dat is vooral een politieke vraag. Het geheel is naar oordeel van de TIB toezichtbaar, mits de informatieplicht wordt geschrapt en de benodigde additionele capaciteit voor de TIB wordt gerealiseerd.”
