CTIVD stelt onderzoek in naar bulkinterceptie via de kabel door AIVD en MIVD

Gekleurde netwerkkabels aangesloten op een switchpaneel

De Commissie van Toezicht op de Inlichtingen- en veiligheidsdiensten (CTIVD) gaat een onderzoek instellen naar onderzoeksopdrachtgerichte interceptie (OOG-I) op de kabel door de Algemene en Militaire Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (AIVD en MIVD). Onderzoekers kijken naar de periode 1 mei 2018 tot en met 31 december 2020. In deze periode hebben de veiligheidsdiensten ‘verkennende activiteiten’ uitgevoerd op de kabel en gebruik gemaakt van bevoegdheden om informatie te verstrekken en medewerking te verlenen aan beide diensten.

Dat schrijft de CTIVD in een persbericht.

CTIVD ziet toe op de naleving van Wiv 2017

Misschien heb je nog nooit gehoord van de CTIVD. Dat is de commissie die controleert of de AIVD en MIVD de regels naleven die zijn vastgelegd in de Wet op inlichtingen- en veiligheidsdiensten, de Wiv 2017. De wet beschrijft welke bevoegdheden de veiligheidsdiensten hebben om onze nationale veiligheid te beschermen. Zo mogen de diensten onder meer internetverkeer onderscheppen en opslaan, hebben ze de bevoegdheid om informatiesystemen te hacken en DNA-profielen op te stellen en mogen ze gegevens delen met buitenlandse veiligheidsdiensten.

Uiteraard mag dit niet zomaar, maar gebeurt dit onder streng toezicht van een commissie en nadat de minister hiervoor zijn goedkeuring heeft gegeven. Op deze manier probeert de overheid om een balans te vinden tussen privacyinbreuk en recht op privacy.

Tegenstanders noemen de Wiv 2017 ook wel de ‘sleepwet’ of ‘aftapwet’, omdat de AIVD en MIVD op grote schaal burgers kunnen afluisteren. Critici zijn bang dat de privacy van Nederlanders in het geding is en dat de overheid haar burgers -waaronder onschuldige burgers- onderwerpt aan massasurveillance.

Veiligheidsdiensten mogen ook kabelgebonden communicatie aftappen

De Wiv 2017 is ontstaan omdat de oude wet, daterend uit 2002, sterk verouderd was. Technologische ontwikkelingen zoals de smartphonerevolutie, de alom aanwezigheid van WiFi-hotspots, opkomst van chatapplicaties als WhatsApp en Telegram en verbeterde encryptiealgoritmen lagen hieraan ten grondslag. Aanpassing van de wet was noodzakelijk om de veiligheidsdiensten moderne middelen om dreigingen voor de nationale veiligheid op te sporen.

Een van de nieuwe bevoegdheden die is vastgelegd in de Wiv 2017, is onderzoeksopdrachtgerichte interceptie (OOG-I) op de kabel, ook wel bulkinterceptie genoemd. Voor de komst van de nieuwe wetgeving mochten inlichtingendiensten niet-kabelgebonden communicatie onderscheppen, zoals satellietverkeer. Deze bevoegdheid hebben de diensten nu ook voor communicatie die via de kabel plaatsvindt, waaronder internetverkeer.

Hebben de veiligheidsdiensten bulkinterceptie op de kabel rechtmatig toegepast?

Tussen 1 mei 2018 en 31 december 2020 hebben de AIVD en MIVD ‘verkennende activiteiten’ ingezet op het vlak van bulkinterceptie. Daarmee bedoelt de CTIVD dat de veiligheidsdiensten zogeheten snapshots hebben uitgevoerd: korte, integrale opnames van een grotere gegevensstroom. Aan de hand van deze snapshots is gekeken of een datastroom van belang kan zijn voor het beantwoorden van onderzoeksopdrachten van de veiligheidsdiensten. De achterliggende gedachte is dat daadwerkelijke interceptie op basis van dit onderzoek gerichter kan plaatsvinden, zodat de privacy van Nederlanders niet onnodig wordt geschonden.

De betrokken ministers en de Toetsingscommissie Inzet Bevoegdheden (TIB) hebben toestemming verleend voor deze verkennende activiteiten. De daadwerkelijke interceptie van de gegevens op de kabel vindt later dit jaar plaats. Om die reden heeft de CTIVD besloten om eerst een onderzoek in te stellen naar de beginfase van het interceptieproces. Als de interceptie daadwerkelijk heeft plaatsgevonden, vindt er een vervolgonderzoek plaats.

“Het diepteonderzoek van de CTIVD richt zich op de verkennende activiteiten en de inzet van de bijzondere bevoegdheden van de informatie- en medewerkingsplicht voor communicatiediensten”, schrijft de toetsingscommissie in het persbericht. De hoofdvraag van het onderzoek is of de onderzoeksopdrachtgerichte interceptie op de kabel rechtmatig is uitgevoerd. De bevindingen worden opgesomd in een openbaar toezichtsrapport.

CTIVD kritisch en tegelijkertijd optimistisch over implementatie Wiv 2017 door veiligheidsdiensten

Afgelopen jaar onderzocht de CTIVD in hoeverre de AIVD en MIVD de Wiv 2017 hebben doorgevoerd in hun dagelijkse werkzaamheden. In haar voortgangsrapportage schreef de onderzoekscommissie dat de veiligheidsdiensten de afgelopen twee jaar veel vorderingen hadden gemaakt, maar dat ze ook nog veel werk voor de boeg hebben. Bij zaken als onderzoeksopdrachtgerichte interceptie en geautomatiseerde data-analyse bleek de vertaalslag van beleid naar praktijk “tijdrovend, complex en veelomvattend”, zo schreef de commissie destijds.

Ten aanzien van het geheel of gedeeltelijk beoordelen en analyseren van bulkdatasets, concludeerde de CTIVD dat dit een “onrechtmatige praktijk van de diensten” was. De verzamelde gegevens waren door een ‘kunstgreep’ niet gebonden aan een vastgestelde bewaar- en vernietigingstermijn. “Dit gaat in tegen de aard van dit soort sets, die voor het overgrote deel uit gegevens bestaan van personen of organisaties die geen onderwerp van onderzoek zijn en dat ook nooit zullen worden”, aldus de beoordelingscommissie. Het overschrijden van de bewaar- en vernietigingstermijn had volgens de CTIVD een “grote impact” op de fundamentele rechten van burgers.

De onderzoekers waren te spreken over de goede samenwerking tussen de veiligheidsdiensten. “In de komende jaren werken de beide diensten toe naar een gezamenlijke datahuishouding en gezamenlijke IT-infrastructuur”, meldde de CTIVD. “Dit zal bij volledige realisatie leiden tot meer uniformiteit in de werkprocessen en tot meer gezamenlijke controle en overzicht.”

Privacy en security redacteur
Techliefhebber pur sang: Anton is gek op alles wat met technologie en internet te maken heeft. Cybersecurity, privacy en internetcensuur hebben dan ook zijn volle aandacht. 
Plaats een reactie
Een reactie plaatsen