De Consumentenbond en de consumentenorganisaties van 17 Europese lidstaten trekken samen ten strijde tegen TikTok. Gezamenlijk hebben ze een klacht ingediend tegen het Chinese sociale netwerk. Ze menen dat TikTok jongeren onvoldoende beschermt tegen schadelijke en ongepaste inhoud van video’s en dat het platform tekort schiet op het gebied van privacy.
Dat schrijft de Consumentenbond in een persbericht.
‘Kinderen als billboard gebruiken is schaamteloos’
“TikTok is een populair platform, waarop met name kinderen hun creativiteit kwijt kunnen. Maar dat moeten ze wel op een onbezorgde manier kunnen doen, zonder dat hun rechten worden geschonden. Daar moeten de toezichthouders voor zorgen”, zegt Sandra Molenaar, directeur van de Consumentenbond.
Zij meent dat TikTok op verschillende vlakken tekort schiet om de allerjongste gebruikers te beschermen tegen de kwade bedoelingen van het platform. Het sociale netwerk van het Chinese moederbedrijf ByteDance neemt onvoldoende maatregelen om kinderen en tieners te behoeden van verborgen advertenties en schadelijke inhoud van video’s.
Een voorbeeld daarvan zijn de challenges van influencers. Prominente TikTok-persoonlijkheden dagen hun kijkers uit om video’s te maken rondom specifieke producten. Wat de jonge content creators vaak niet in de gaten hebben is dat dit onderdeel uitmaakt van de commerciële strategie van bedrijven om hun product te promoten. De Consumentenbond vindt dat TikTok misbruikt van zijn doelgroep, die voornamelijk uit kinderen bestaat. “Het gebruikt kinderen schaamteloos als billboards en het laat na video’s af te schermen die ongeschikt zijn voor deze jonge doelgroep”, aldus Molenaar.
‘Algemene voorwaarden zijn onbegrijpelijk voor tieners’
Ook op het gebied van privacy neemt TikTok niet zijn verantwoordelijkheid. Molenaar stelt dat TikTok niet goed communiceert over welke gegevens ze verzamelt en op welke manier ze deze data verwerkt. Bovendien zijn de algemene voorwaarden zodanig geschreven dat ze niet toegankelijk en begrijpelijk zijn voor jonge gebruikers.
In januari formuleerde TikTok nieuwe privacyvoorwaarden voor minderjarigen. Alle accounts van jongeren tussen de 13 en 15 jaar staan sindsdien standaard ingesteld op privé. Alleen goedgekeurde gebruikers kunnen dan video’s bekijken. Verder beperkt TikTok de reactiemogelijkheden op video’s die door jongeren tot 15 jaar zijn gemaakt, zijn Duet en Stitch alleen nog maar beschikbaar voor gebruikers die 16 jaar en ouder zijn en kunnen video’s alleen nog maar gedownload worden door gebruikers die 16 jaar en ouder zijn.
“We weten dat de bescherming van gebruikers en hun privacy nooit af is, en onze innovatie en investeringen houden hier dan ook niet op”, vertelde Elaine Fox, hoofd van de afdeling Privacy in Europa, het Midden-Oosten en Afrika. “We gaan door met het verder ontwikkelen van ons beleid en we blijven nauw samenwerken met toezichthouders en experts op het gebied van veiligheid voor minderjarigen. Ook blijven we investeren in onze technologie en teams, zodat TikTok een veilige plek blijft waar iedereen zijn of haar creativiteit kan uiten.”
TikTok mag video’s zonder toestemming hergebruiken voor commerciële doeleinden
Tot slot vinden de toezichthouders het onverteerbaar dat TikTok zich het recht heeft toegekend om video’s van content creators te hergebruiken zonder toestemming of financiële compensatie. “TikTok kan zich niet zomaar de rechten van gemaakte video’s toe-eigenen. Die rechten liggen bij de makers en dat moet zo blijven”, zegt Molenaar. Het recht om de koers van TikTokmunten tussentijds te wijzigen noemt de directeur van de Consumentenbond ‘pure diefstal’, omdat het platform daar financieel voordeel uit kan halen. TikTokmunten zijn digitale munten waarmee gebruikers cadeaus voor influencers kunnen kopen.
Klachten zijn neergelegd bij BEUC en CCP
De Consumentenbond en consumentenbelangenorganisaties uit 17 Europese landen vinden dat het de taak en verantwoordelijkheid van nationale toezichthouders is om in te grijpen. Ze hebben hun klachten gebundeld en aangeboden aan het Bureau Européen des Unions de Consommateurs (BEUC) en Consumer Protection Cooperation (CCP). BEUC is de Europese overkoepelende organisatie voor belangenbehartigers van consumentenrechten in de EU. CCP is het Europese samenwerkingsverband van belangenorganisaties die zich hard maken voor consumentenrechten.
Behalve de Consumentenbond namen ook organisaties uit België, Cyprus, Denemarken, Duitsland, Frankrijk, Griekenland, Italië (2), Noorwegen, Slowakije, Slovenië, Spanje (2), Tsjechië, Zweden en Zwitserland aan de actie deel.
Autoriteit Persoonsgegevens onderzoekt TikTok
TikTok is regelmatig het onderwerp van gesprek als het gaat om haar dataverzamelingspraktijken en privacybeleid. In 2019 werd moederbedrijf ByteDance op de vingers getikt door de Federal Trade Commission (FTC), omdat de app zonder toestemming data verzamelde van kinderen jonger dan 13 jaar zonder nadrukkelijke toestemming van de ouders. Dat is wettelijk verboden in de VS. TikTok betaalde een bedrag van 5,7 miljoen dollar om de zaak te schikken.
Ook de Autoriteit Persoonsgegevens maakt zich zorgen om TikTok. De toezichthouder onderzoekt of de app privacyvriendelijk is ontworpen, welke informatie de applicatie verzamelt en of dat goed wordt uitgelegd in de algemene voorwaarden. We wachten nog altijd tot de privacywaakhond de (eerste) resultaten van het onderzoek publiceert. Wanneer we het rapport kunnen verwachten is onbekend.
Volgens het Nationale Social Media Onderzoek 2021 telt ons land naar schatting zo’n 1,7 miljoen TikTok-gebruikers, twee-en-een-half keer zoveel als vorig jaar. Wil je weten hoe TikTok met je gegevens omspringt? Lees dan ons achtergrondartikel ‘Privacyrisico’s van TikTok – Waarom deze invasieve app zo’n risico vormt’.
