De afgelopen jaren heeft de Belastingdienst diverse wetten overtreden, waaronder de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG). De verwerking van persoonsgegevens leverde in het verleden problemen op. Het is dan ook zaak dat de fiscus op zo kort mogelijke termijn voldoet aan de AVG en andere wet- en regelgeving die ze aan haar laars lapt.
Dat schrijven demissionair staatssecretaris Alexandra van Huffelen (Toeslagen) en demissionair staatssecretaris Hans Vijlbrief (Belastingen) in een brief aan de Tweede Kamer. In de brief geven ze antwoord op de vraag van Pieter Omtzigt (CDA) welke wetten de Belastingdienst de afgelopen zeven jaar niet heeft nageleefd. Omtzigt zet zich ook op andere vlakken in voor een betere omgang met data van burgers.
Staatssecretarissen willen problemen met rechtmatigheid zo snel mogelijk oplossen
De staatssecretarissen openen de brief met het uitgangspunt dat de Belastingdienst zich ‘aan alle wet- en regelgeving’ houdt. “Helaas moeten we ook constateren dat de Belastingdienst niet in alle gevallen handelt of heeft gehandeld in overeenstemming met de wet. Dergelijke situaties achten wij ongewenst en proberen wij dan ook zo snel en zorgvuldig mogelijk op te lossen.”
In de brief sommen Van Huffelen en Vijlbrief diverse voorbeelden uit de praktijk op waaruit blijkt dat de Belastingdienst het niet altijd even nauw neemt met de nationale en Europese wetten en regels. De staatssecretarissen verwijzen onder meer naar een onderzoek van de Autoriteit Persoonsgegevens, waarvan de resultaten vorig jaar juli werden gepresenteerd.
Werkwijze Belastingdienst ‘onrechtmatig en discriminerend’
De toezichthouder concludeerde dat de verwerking van (dubbele) nationaliteit van burgers die kinderopvangtoeslag aanvroegen onrechtmatig en discriminerend was. In mei 2018, toen de AVG in werking trad, stonden er echter 1,4 miljoen Nederlanders met dubbele nationaliteit geregistreerd in de systemen van de Belastingdienst. Ook verwerkte de afdeling Toeslagen gegevens over nationaliteit om georganiseerde fraude te bestrijden. Tot slot gebruikte de Belastingdienst deze gegevens voor een systeem dat automatisch bepaalde of bepaalde aanvragen risicovol waren. Nationaliteit speelt geen enkele rol bij het al dan niet toekennen van kinderopvangtoeslag, dus had de fiscus er nooit naar mogen informeren. Laat staan deze gegevens actief verwerken.
“Uit ons onderzoek is naar voren gekomen dat de afdeling Toeslagen van de Belastingdienst op meerdere manieren, op grote schaal en langdurig gegevens bewaarde en gebruikte op een manier die absoluut niet is toegestaan”, concludeerde AP-bestuursvoorzitter Aleid Wolfsen. “Het hele systeem was op een discriminerende manier ingericht en werd ook als zodanig gebruikt. Welke concrete gevolgen dit heeft gehad voor individuele aanvragers, dat kunnen we in dit onderzoek niet zien. Wel was er permanent en structureel onnodige negatieve aandacht voor de nationaliteit en dubbele nationaliteit van de aanvragers.”
Ook blijkt de Belastingdienst de gegevenshuishouding niet volledig op orde heeft. “Dit kan strijd opleveren met de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG), bijvoorbeeld omdat de verwerking van persoonsgegevens niet zorgvuldig plaatsvindt. Daarnaast conflicteert dit met de Archiefwet”, schrijven de staatssecretarissen. De Archiefwet regelt het beheer en de toegang tot overheidsarchieven.
Staatssecretarissen beloven beterschap
Naast de bovenstaande overtredingen noemen Van Huffelen en Vijlbrief nog elf andere praktijkvoorbeelden waaruit blijkt dat de Belastingdienst wet- en regelgeving met een korreltje zout neemt. “Dat vinden we ernstig en het is dan ook van belang om blijvend te toetsen of de Belastingdienst conform de wet werkt.”
De staatssecretarissen benadrukken dat het oplossen van deze problemen hun volle aandacht en prioriteit heeft. “Juist de Belastingdienst moet zich als overheidsorganisatie houden aan alle wet- en regelgeving en aan de kaders van de rechtsstaat. Dat betekent dat de Belastingdienst zo snel mogelijk moet voldoen aan de AVG, de Archiefwet en Baseline Informatiebeveiliging Overheid (BIO).”
Van Huffelen en Vijlbrief beloven dat er meer aandacht komt voor fiscaal-juridische kennis in alle lagen van de Belastingdienst. “We zullen ervoor waken dat rechtsbescherming niet alleen op papier goed geregeld is, maar ook in de praktijk.” Verder beloven de staatssecretarissen in de toekomst beheersmaatregelen te nemen als dat nodig is. Interne en externe waarschuwingen moeten tijdig naar boven komen en opgepakt worden door de politiek en ambtelijke top. Tot slot gaat de Inspectie Belastingdienst, Toeslagen en Douane een belangrijkere rol spelen, zowel bij het toezicht als de uitvoering zelf.
