Met de Tweede Kamerverkiezingen voor de deur vindt de Autoriteit Persoonsgegevens het een goed moment om stil te staan bij de privacyregels in verkiezingstijd. Eén van de onderwerpen waar de toezichthouder aandacht aan besteedt, is politieke microtargeting. Ook heeft de privacywaakhond een handleiding online gezet waar de privacyregels bij verkiezingen haarfijn worden uitgelegd.
Dat schrijft de Autoriteit Persoonsgegevens in een persverklaring.
Tweede Kamerverkiezingen vinden online plaats
Met nog een maand te gaan bereiden de politieke partijen zich voor op de Tweede Kamerverkiezingen. Normaal gesproken is dit de tijd dat fractievoorzitters, partijleiders, Kamerleden en vrijwilligers de straat op gaan en flyers uitreiken aan passanten. Vanwege de coronapandemie en de coronaregels is dat onmogelijk. De verkiezingscampagnes zullen dit jaar dan ook voornamelijk digitaal gevoerd worden, met livestreams, digitale boodschappen, websites, commercials en online vragenuurtjes.
Politieke partijen promoten hun verkiezingsprogramma via het advertentienetwerk van Google om de aandacht van de zwevende kiezer te trekken. Dat is uiteraard niet de enige manier waarop politici hun verhaal aan de man brengen. Vandaag de dag maken politieke partijen steeds vaker gebruik van persoonsgegevens -of huren hiervoor een bedrijf in- om hun boodschap zo gericht mogelijk aan te bieden om potentiële kiezers te bereiken.
Microtargeting is een ‘juridisch complex onderwerp’
Deze vorm van campagne voeren noemen we ook wel microtargeting. Daarbij verzamelen politieke partijen zoveel mogelijk persoonsgegevens van mensen om hen een op maat gemaakte boodschap te sturen. De Autoriteit Persoonsgegevens noemt microtargeting een “juridisch ingewikkeld onderwerp”, omdat er zoveel persoonlijke gegevens aan te pas komen.
De toezichthouder adviseert politieke partijen dan ook om vooraf informatie in te winnen over het gebruik van persoonsgegevens, bijvoorbeeld door een functionaris gegevensbescherming (FG) of externe deskundige.
Politieke partijen mogen bijzondere persoonsgegevens verwerken
In verkiezingstijd gelden er uiteraard meer privacyregels. Deze heeft de Autoriteit Persoonsgegevens uiteengezet in een handleiding. Daarin heeft de toezichthouder een stappenplan geformuleerd met 7 aandachtspunten. De privacywaakhond waarschuwt vooraf voor het gebruik van zogeheten bijzondere persoonsgegevens. Dat zijn gegevens die herleidbaar zijn tot een persoon, waaronder biometrische en genetische gegevens. Ook zaken als ras, etniciteit, levensbeschouwelijke overtuiging, gezondheidsklachten, lidmaatschap van een vereniging of seksuele voorkeur behoren tot de categorie bijzondere persoonsgegevens.
In beginsel is het verboden om bijzondere persoonsgegevens te verwerken. De AVG noemt echter een aantal uitzonderingen. Als iemand hiervoor expliciete toestemming geeft mag deze informatie opgeslagen worden. Dat geldt ook als de gegevens verwerkt worden door stichting, vereniging of andere instantie zonder winstoogmerk die op politiek, levensbeschouwelijk, godsdienstig of vakbondsgebied werkzaam is. Anders gezegd, politieke partijen mogen bijzondere persoonsgegevens van leden en oud-leden verzamelen, omdat zij affiniteit hebben getoond met de doelstelling van de partij.
Zo moeten politieke partijen communiceren met niet-leden
De leden van een politieke partij mogen dus zonder probleem benaderd worden door de partij. Hoe zit dat met niet-leden? Bij niet-leden zijn de regels anders. “Voor communicatie aan niet-leden moet u onderzoeken of er een andere geldige wettelijke uitzondering van toepassing is”, schrijft de Autoriteit Persoonsgegevens.
Verder stelt de toezichthouder dat politieke partijen moeten uitzoeken of ze zelf gegevens verwerken, dat uitbesteden aan een bedrijf of op sociale media doen. Het verzamelen en bundelen van informatie die mensen zelf op internet zetten om daarvan profielen te maken -ook wel scrapen genoemd- is niet toegestaan. Dat de gegevens openbaar zijn doet er niet toe. “Gaat het om gegevens over de politieke opvattingen van mensen, dan mag u deze gegevens alleen verwerken als u zich op een wettelijke uitzondering kunt beroepen”, aldus de Autoriteit Persoonsgegevens.
AP houdt toezicht op naleving AVG
In het document ‘Focus AP 2020-2023’ beschrijft de toezichthouder de aandachtsgebieden waar ze de komende jaren extra aandacht aan wil schenken. Eén van die gebieden is dataverzameling en datagebruik in de politiek. In het rapport schrijft de Autoriteit Persoonsgegevens onder meer het volgende: “Een rechtmatige, behoorlijke en transparante verwerking is belangrijk om vrije verkiezingen in een open samenleving te waarborgen.” Het schandaal bij Cambridge Analytica bewijst hoe belangrijk dit wel niet is. Daarbij werden de gegevens van tientallen miljoenen mensen verzameld zonder dat ze daarvoor toestemming hadden gegeven.
De AP zegt toezicht te houden op de naleving van de AVG door politieke partijen tijdens de verkiezingscampagne. Wat de consequenties zijn van het niet-naleven van de regels, houdt de privacywaakhond in het midden.
