De VVD windt er geen doekjes om en vindt het maar niks dat gegevens van Nederlandse studenten op de servers van Amerikaanse techbedrijven worden bewaard. De partij waarschuwt het kabinet dat misbruik op de loer ligt. De fractie vraagt zich hardop af welke stappen het kabinet neemt om de kennisveiligheid te waarborgen.
Dat blijkt uit schriftelijke vragen van Hatte van der Woude (VVD) aan de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap Robbert Dijkgraaf.
Gegevens Nederlandse studenten te vinden op Amerikaanse servers
Aanleiding voor de vragen is een artikel in het Financieele Dagblad. De zakelijke krant citeerde uit een internationaal onderzoek (pdf), dat inmiddels is gepubliceerd. Daaruit bleek dat studieprestaties en privégegevens van zo’n 340.000 Nederlandse studenten op de servers van technologiebedrijven Microsoft of Amazon worden opgeslagen. Ook onderzoeksdata en digitale lessystemen worden in de cloud in de VS bewaard.
De onderzoekers zijn bang dat universiteiten in hun vrijheid worden beperkt als ze eenmaal voor een cloudaanbieder hebben gekozen. Overschakelen naar een andere provider is complex en een dure aangelegenheid, zo zeggen ze. Andere deskundigen wijzen erop dat de privacy van studenten en docenten in het geding is als universiteiten zakendoen met Amerikaanse Big Tech bedrijven.
In het rapport noemen de onderzoekers een oplossing voor het probleem: tijd, geld en energie steken in het ontwikkelen van opensourceprogramma’s. Alle universiteiten mogen dan de basis van deze software gebruiken en aanvullen met eigen, specifieke functionaliteiten. De opstellers erkennen dat het een dure aangelegenheid is, maar op termijn betaalt deze investering zich volgens terug in meer vrijheid en privacywaarborgen.
Risico’s in het opslaan van studentengegevens in het buitenland
De VVD is benieuwd hoe het kabinet denkt over het onderzoek. Daarom heeft Hatte van der Woude een reeks schriftelijke vragen gesteld aan minister Dijkgraaf van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap. Allereerst vraagt hij of de minister cijfers heeft over de aard en omvang van cloudgebruik door Nederlandse universiteiten, en of die overeenkomen met de gegevens van deze studie.
“Bent u het eens met de auteur en de stellers van eerdere noodkreten vanuit universiteiten en de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW), dat het risicovol is om universiteiten afhankelijk te laten zijn van techbedrijven voor hun gegevensbeheer?”, zo wil de VVD’er weten.
De bewindsman moet tevens een antwoord geven op de vraag of hij denkt dat er een risico schuilt in het opslaan van data van studenten en docenten door Amerikaanse technologiebedrijven. Ook wil de liberaal van minister Kuipers weten hoe het zit met de economische afhankelijk van Nederlandse universiteiten als ze in zee gaan met Big Tech bedrijven.
Nederlandse onderzoeksdata in het buitenland
Van der Woude wijst op mogelijk spionagegevaar. Omdat onderzoeksgegevens van Nederlandse studenten en docenten in de VS worden bewaard, zijn deze data aan andere wetgeving onderhevig. In het kader van nationale veiligheid mogen Amerikaanse inlichtingen- en veiligheidsdiensten deze gegevens inzien. De VVD’er wil dan daarom weten welke afspraken het kabinet met universiteiten heeft gemaakt over het opslaan van onderzoeksgegevens in het buitenland.
“Zijn er specifiek afspraken die voorkomen dat kennis uit gevoelige kennisdomeinen, zoals in het geval van dual-use-producten, op die manier worden opgeslagen?”, zo vraagt het Tweede Kamerlid zich af. ‘Dual-use’ betekent dat bepaalde kennis of toepassingen zowel voor civiele als militaire doeleinden gebruikt kunnen worden.
Tot slot vraagt Van der Woude aan minister Kuipers op welke manier de genoemde risico’s verwerkt zijn in de aanpak van kennisveiligheid in het hoger onderwijs. “Welke stappen onderneemt u om economische onafhankelijkheid en kennisveiligheid te borgen?”, zo wil hij weten.
Update (19 oktober 2022): naast de VVD heeft ook Peter Kwint van de SP vragen aan minister Dijkgraaf over het bericht dat studentgegevens worden opgeslagen op de servers van Microsoft en Amazon. Hij wil van de minister weten waarom het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap waarschuwingen van experts over de opslag van studentgegevens in de wind hebben geslagen. Ook vraagt hij of de minister het met hem eens is dat cloudgebruik omstreden is omdat de privacy in het geding is.
“Waarom kiezen hogescholen en universiteiten ervoor om studentgegevens op te slaan bij datacenters van buitenlandse techreuzen? Bent u bereid om hier een stokje voor te steken?”, zo vraagt Kwint aan minister Dijkgraaf. Het SP-Kamerlid vraagt of het klopt dat Amerikaanse opsporingsdiensten en mogelijk andere instanties toegang hebben tot de gegevens van Nederlandse studenten.
Kwint laat er geen misverstand over bestaan: hij vindt dat studentgegevens niet door commerciële partijen bewaard moeten worden. Hij vraagt aan minister Dijkgraaf of hij het daarmee eens is. De SP’er wil weten van welke andere commerciële partijen universiteiten en hogescholen afhankelijk zijn, en of dit de wetenschappelijke integriteit ondermijnt. Kwint wil dat de minister onderzoekt of er een alternatief is om het beheer van studentgegevens in eigen hand te hebben.
Tot slot vraagt het Tweede Kamerlid of de minister bereid is om met universiteiten en hogescholen in gesprek te gaan over de vraag of ze studentgegevens niet langer willen opslaan bij Amerikaanse techbedrijven.
