Het voornemen van de Nederlandse Spoorwegen (NS) om duizenden nieuwe camera’s van Chinese fabrikanten aan te schaffen, is “zeer onwenselijk”. De spoorweginfrastructuur maakt onderdeel uit van de vitale sector. Daarnaast voert de Chinese overheid een offensieven cyberstrategie tegen Nederland. Het kabinet dient dan ook strak op de aanbesteding te zitten.
Dat blijkt uit schriftelijke vragen van Queeny Rajkowski en Fahid Minhas (beiden VVD) aan minister van Justitie en Veiligheid Dilan Yeşilgöz-Zegerius en staatssecretaris voor Digitalisering Alexandra van Huffelen.
NS wil duizenden nieuwe Chinese camera’s kopen
Afgelopen week berichtte Follow The Money dat er meer dan 10.000 camera’s hangen in treinen, op de stations en bij fietsenstallingen. Deze zijn geïnstalleerd om treinreizigers in de gaten te houden en het spoorwegpersoneel te beschermen. Het merendeel van deze camera’s is gekocht bij Westerse fabrikanten als Bosch en Siemens.
Tegelijkertijd is een aanzienlijk deel -naar schatting zo’n 1.500 camera’s- afkomstig van Chinese concurrenten als Hikvision en Dahua. Privacyexperts vinden dat problematisch. Zij hebben meer dan eens erop gewezen dat alle beelden die deze camera’s opnemen, mogelijk in de handen van de Chinese overheid, het Volksbevrijdingsleger of de geheime diensten terecht komen. Ook de inlichtingen- en veiligheidsdiensten in ons land hebben gewaarschuwd voor cyberspionage.
ProRail besloot daarom om alle 196 camera’s van Hikvision voor het einde van het jaar weg te halen. De NS wil daar niets van weten. Sterker nog, het spoorwegbedrijf zegt nog eens duizenden nieuwe camera’s van Chinese producten te willen aanschaffen. Een woordvoerder verdedigde het besluit door te zeggen dat er “geen negatief overheidsadvies” op tafel ligt en dat het Nationaal Cyber Security Centrum (NCSC) geen aanleiding ziet om Chinese camera’s te vervangen.
NCTV merkt spoorweginfrastructuur aan als vitale infrastructuur
Het onderzoek van Follow The Money riep vragen op bij de VVD. Rajkowsky en Minhas besloten om deze voor te leggen aan minister Yeşilgöz-Zegerius en staatssecretaris Van Huffelen. Allereerst vragen de Kamerleden of het bericht klopt dat de NS overweegt duizenden nieuwe camera’s van Chinese fabrikanten aan te schaffen. Ze vragen zich tevens af om hoeveel camera’s het precies gaat en waar deze komen te hangen.
Waar de VVD’ers mee in hun maag zitten, is dat de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV) het vervoer van personen en goederen over de spoorweginfrastructuur heeft aangemerkt als vitale infrastructuur. “Hoe weegt u de aanschaf van producten en diensten van landen met een offensieve cyberstrategie gericht tegen Nederland in de vitale infrastructuur?”, zo vragen Rajkowski en Minhas aan Yeşilgöz-Zegerius en Van Huffelen.
De Tweede Kamerleden laten er geen misverstand over bestaan: ze vinden het “zeer onwenselijk” dat de NS camera’s gebruikt die gemaakt zijn door Chinese techbedrijven die deels in handen zijn van de Chinese staat. “In hoeverre zit het kabinet strak op de aanbestedingen uit landen met een offensief cyberprogramma (onder andere China) bij organisaties waar de overheid aandelen in heeft?”, zo moeten minister Yeşilgöz-Zegerius en staatssecretaris Van Huffelen uitleggen.
Miljoenen Nederlanders gefilmd door Chinese camera’s
Rajkowski en Minhas vragen zich af of het kabinet advies geeft aan partijen die deel uitmaken van de vitale infrastructuur over de aanschaf van beveiligingscamera’s. Ze vragen zich af wat de overheid in dat geval aan de NS zou adviseren. Ze willen weten of het klopt dat er geen negatief advies van het NCSC over Hikvision en Dahua op tafel ligt. “Zo ja, waarom is er tot op heden nog geen negatief advies gegeven? Zo nee, wat is hiervoor nodig?”
“Bent u het ermee eens dat het onacceptabel is dat miljoenen Nederlanders worden gefilmd door omstreden Chinese camera’s waarvan niet duidelijk is wat er met deze beelden wordt gedaan?”, zo vragen de VVD’ers aan de bewindslieden. Ze vragen wat het kabinet gaat doen om ervoor te zorgen dat er niet nog meer Chinese camera’s komen.
Tot sloten vragen de liberalen hoe het staat met de uitvoering van twee moties. De ene motie gaat over een scan van apparatuur of programmatuur van organisaties uit landen die een offensieve cyberagenda tegen ons land voeren. De andere motie heeft betrekking op de ontwikkeling van een richtlijn om producten of diensten van organisaties en bedrijven uit landen met een offensieve cyberagenda uit bepaalde aanbestedingen te weren.
Update (25 oktober 2022): staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat Vivianne Heijnen heeft de schriftelijke vragen van de VVD beantwoord. Ze schrijft dat de camera’s onderdeel uitmaken van een Europese aanbesteding om treinmateriaal te moderniseren. Europese treinfabrikanten doen zaken met Chinese toeleveranciers.
De NS heeft allerlei maatregelen genomen om ervoor te zorgen dat de Chinese overheid en andere partijen niet stiekem van afstand kunnen meekijken. “Eén van de maatregelen is dat deze camera’s zich bevinden in een afgesloten en beveiligd (intern) netwerk dat niet is gekoppeld aan het internet. Dit betekent volgens NS dat niemand van buitenaf bij de inhoud of besturing van de camera’s kan komen”, zo schrijft staatssecretaris Heijnen.
Volgens haar hangen er geen beveiligingscamera’s van Chinese techbedrijven op Nederlandse treinstations. Deze zijn enkel te vinden in “een aantal typen treinen”. Tot slot meldt de staatssecretaris dat Nederland in diverse internationale verbanden met China praat over data- en productveiligheid, privacy en toegang van overheden tot datagegevens.
Update (23 november 2022): Queeny Rajkoswki en Fahid Minhas (beiden VVD) hebben een aantal aanvullende vragen gesteld. De Kamerleden zeggen dat het vervoer van personen en goederen over de Nederlandse spoorweginfrastructuur een vitaal proces is. Ze vragen zich dan ook af waarom er camera’s van Chinese bedrijven in de treintoestellen hangen. China voert immers een offensieve cyberstrategie tegen ons land. In de ogen van de VVD is dat een onwenselijke situatie. Ze willen van de minister van Infrastructuur en Waterstaat en de minister van Justitie en Veiligheid weten hoe zij daarover denken.
Verder vragen de VVD’ers zich af in welke mate het offensieve cyberprogramma van de Chinese regering een rol heeft gespeeld in het meewegen van de veiligheidsrisico’s door de NS. Tevens willen de Kamerleden antwoord op de vraag of de bewindspersonen denken dat de veiligheidsmaatregelen die de NS heeft genomen voldoende zijn om privacy- en veiligheidsrisico’s te voorkomen.
Tot slot willen de liberalen dat het Nationaal Cyber Security Centrum (NCSC) advies geeft over individuele producten en diensten die mogelijk een gevaar vormen voor de nationale veiligheid. Ze verzoeken de ministers om het NCSC onderzoek te laten doen naar de camera’s van Chinese bedrijven.
Update (31 januari 2023): staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat Vivianne Heijnen heeft, mede namens de minister van Justitie en Veiligheid Dilan Yeşilgöz-Zegerius, de aanvullende vragen van de VVD beantwoord. Daarin schrijft ze dat het spoor is aangemerkt als een vitaal proces. Volgens de Wet beveiliging netwerk- en informatiesystemen (Wbni) zijn bedrijven en organisaties verplicht om passende technische en organisatorische maatregelen te nemen om hun systemen te beveiligen.
“Vitale aanbieders zijn daarbij zelf verantwoordelijk voor het nemen van maatregelen tegen de risico’s voor de nationale veiligheid”, aldus staatssecretaris Heijnen, De Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) monitort hoe de spoorsector invulling geeft aan deze zorgplicht.
Dat de NS beveiligingscamera’s van Chinese bedrijven aanschaft, is volgens Heijnen niet per definitie onwenselijk. Het is wel belangrijk dat de NS nagaat of de partij die de camera’s levert banden heeft met of onder controle staat van de Chinese overheid. Tevens moet de NS bekend zijn met de relevante, geldende wetgeving. “In algemene zin is het dus mogelijk om binnen vitale sectoren apparatuur uit China te gebruiken, als dit zorgvuldig wordt afgewogen, er voldoende rekening wordt gehouden met de risico’s en eventuele noodzakelijke maatregelen worden genomen om mogelijke risico’s te beheersen”, schrijft de staatssecretaris.
De NS verzekert Heijnen dat er voldoende beveiligingsmaatregelen zijn genomen om eventuele risico’s te beheersen. Zo zijn de camera’s gescheiden van andere apparaten en zijn ze niet gekoppeld aan het internet. “Organisaties zoals NS hebben eigen expertise in huis en weten zelf het beste hoe bepaalde producten en diensten worden toegepast, waar de te beschermen belangen en risico’s zitten en welke maatregelen mogelijk zijn om risico’s te verminderen”, zo eindigt de staatssecretaris haar brief.
