TIB: ‘Aanvragen voor inzet bevoegdheden nog vaak onrechtmatig’

Netwerkkabels die aangesloten zijn op een router

De ministers van Binnenlandse Zaken en Defensie verlenen te vaak onterecht toestemming aan de veiligheidsdiensten om hun bijzondere bevoegdheden in te zetten. De verzoeken bevatten vaak onjuiste of onvolledige informatie. Achteraf blijkt dan dat de goedkeuring onrechtmatig was. Lichtpunt is dat er geen aanwijzingen zijn dat de informatieverstrekking opzettelijk onjuist is.

Dat schrijft de Toetsingscommissie Inzet Bevoegdheden (TIB) in haar jaarverslag. Het onderzoek richtte zich op de periode van 1 april 2020 tot en met 31 december 2020.

Overheid laat Wiv 2017 regelmatig evalueren

De Algemene en Militaire Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (AIVD en MIVD) zijn opgericht om te waken over de nationale veiligheid en democratische rechtsorde van Nederland. Hun taken en bevoegdheden zijn vastgelegd in de Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten (Wiv). Vanwege de technologische vooruitgang op het gebied van telecommunicatie -denk aan encryptie, toegenomen anonimiteit op het internet en snelheid van communiceren- besloot de overheid om de veiligheidsdiensten meer bevoegdheden te geven. Deze zijn vastgelegd in de Wiv 2017.

Bij de inwerkingtreding van de Wiv 2017 is afgesproken dat er regelmatig geëvalueerd wordt of de AIVD en MIVD zich aan de regels houden, en de privacy van burgers niet onnodig worden geschonden. Daarvoor zijn de Commissie van Toezicht op de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten (CTIVD) en Toetsingscommissie Inzet Bevoegdheden (TIB) in het leven geroepen. De CTIVD kijkt hoe de wetgeving in praktijk uitpakt en of er aanpassingen nodig zijn. De TIB toetst de rechtmatigheid van de inzet van de bevoegdheden waarover de veiligheidsdiensten beschikken.

AIVD maakt minder fouten bij aanvragen dan MIVD

De TIB schrijft in haar jaarverslag dat de AIVD en MIVD tussen 1 april 2020 en 31 december 2020 in totaal 2.165 verzoeken hebben ingediend bij de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en de minister van Defensie. Dat is een toename van bijna een kwart (22,6 procent) ten opzichte van een jaar eerder.

In praktijk blijkt dat de veiligheidsdiensten nog regelmatig fouten maken bij het indienen van verzoeken. Volgens de TIB was 8,1 procent van de verzoeken van de MIVD onrechtmatig verleend. De militaire inlichtingendienst ging het afgelopen jaar een stuk vaker de mist in als we dat vergelijken met voorgaande jaren. In 2018 was 5,8 procent van de verzoeken onrechtmatig, in 2019 was dat bij 3,1 procent van de aanvragen het geval.

Bij de AIVD was het afgelopen jaar 1,9 procent van de verzoeken onrechtmatig verleend. In 2018 was dat nog 4,5 procent, het jaar daarop 1,7 procent.

TIB maakt zich zorgen

De TIB merkte vorig jaar al op dat de verzoeken van de AIVD niet altijd correct zijn. De toetsingscommissie werd niet volledig of onjuist geïnformeerd. De leidinggevende beloofde destijds om ‘bijzondere aandacht’ te besteden en volledigheid en juistheid van de informatievoorziening aan de TIB.

“Deze toezegging heeft nog niet geleid tot voldoende verbetering”, schrijft de TIB. “Ook in de afgelopen periode heeft de TIB meermaals geconstateerd dat informatie die de AIVD, maar ook de MIVD, in het verzoek tot toestemming had opgenomen later onjuist bleek te zijn. Beide diensten hebben meermaals bij de beantwoording van vragen van de TIB aangegeven dat informatie in de verzoeken een verkeerde voorstelling van zaken gaf, of dat informatie feitelijk onjuist was.”

De TIB zegt dat er geen aanwijzingen zijn dat de toetsingscommissie bewust op het verkeerde been is gezet. Desalniettemin spreekt de TIB haar zorgen uit over deze ontwikkeling. “Juist omdat de TIB geen eigen mogelijkheden heeft om informatie zelf op te zoeken en dus als toezichthouder volledig afhankelijk is van de informatieverstrekking door de diensten is het cruciaal dat zij kan vertrouwen op de juistheid van de informatie.” De onderzoekers verwachten dan ook dat de AIVD en MIVD dit jaar ‘betekenisvolle stappen’ zetten om deze situatie niet langer te laten voortduren.

Zorgen om de ‘slagkracht’ van de veiligheidsdiensten

De CTIVD, de evenknie van de TIB, concludeerde onlangs dat de AIVD en MIVD hun bijzondere bevoegdheden rechtmatig toepassen. Dat zijn bevoegdheden waar de veiligheidsdiensten toestemming voor moeten hebben van de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties of minister van Defensie voordat ze daar gebruik van mogen maken. Dan moet je denken aan het volgen en observeren van personen, doorzoeken van woningen, afluisteren van gesprekken, bulkinterceptie of hacken van computersystemen. Volgens de CTIVD voldeden de verzoeken aan de eisen van ‘noodzakelijkheid, proportionaliteit, subsidiariteit en gerichtheid’.

De Algemene Rekenkamer publiceerde afgelopen maand een rapport over de AIVD en MIVD. Daarin schreven onderzoekers dat de slagkracht van de veiligheidsdiensten onder druk staat. Dat komt omdat er bij de voorbereiding en uitvoering van de Wiv 2017 te weinig oog was voor de uitvoering van de wet. Door het inbouwen van allerlei privacywaarborgen op de persoonlijke levenssfeer van burgers ‘de effectiviteitswinst van het nieuwe inlichtingenmodel nog niet verzilverd’.

Om dat alsnog te bereiken, adviseert de Rekenkamer om iets te doen aan de ‘structurele administratieve lastenverzwaring’ van de veiligheidsdiensten. Verder raden de onderzoekers aan om de inlichtingen- en veiligheidsdiensten in een vroeg stadium te betrekken bij de voorbereiding van wetswijzigingen. Tot slot moet het parlement als medewetgever alerter zijn op de uitvoerbaarheid van nieuwe wet- en regelgeving.

Privacy en security redacteur
Techliefhebber pur sang: Anton is gek op alles wat met technologie en internet te maken heeft. Cybersecurity, privacy en internetcensuur hebben dan ook zijn volle aandacht. 
Plaats een reactie
Een reactie plaatsen