De Raad van State is kritisch over het wetsvoorstel implementatie Open data richtlijn. Het adviesorgaan van het regeringsbeleid vindt dat persoonsgegevens onvoldoende worden beschermd. Verder is de raad bang dat er inbreuk wordt gemaakt op het intellectueel eigendom van wetenschappers.
Dat schrijft de Raad van State in een openbaar advies aan het kabinet.
Dit moet je weten over de Open data richtlijn
Het wetsvoorstel heeft als doel om zoveel mogelijk overheidsdata beschikbaar te stellen, zowel voor onderzoeksdoeleinden als voor commercieel gebruik. Met de term ‘open data’ bedoelen beleidsmakers dat overheidsinformatie die de regering reeds heeft verzameld hergebruikt kan worden door andere personen of bedrijven. Zij hoeven deze informatie dan niet op eigen kracht vergaren, waardoor de kosten voor de dienstverlening en het verrichten van onderzoek lager uitvallen.
De Open data richtlijn is een uitwerking van een Europese richtlijn die in juni 2019 is aangenomen. Omdat het hier om een richtlijn gaat, mogen de overheden van EU-lidstaten zelf bepalen hoe ze de regelgeving in de nationale wetgeving opnemen. De Nederlandse overheid wil de nieuwe regels opnemen in de Wet hergebruik van overheidsinformatie (Who).
Het uitgangspunt van het wetsvoorstel is dat overheidsinformatie openbaar moet zijn, omdat deze gegevens in het algemeen belang zijn verzameld. Het kabinet wil openbaar toegankelijke gegevens in grote hoeveelheden beschikbaar stellen in een vorm die geschikt is voor andere toepassingen, zoals wetenschappelijk onderzoek.
Privacy mogelijk in gevaar door ‘snellere en slimmere computers’
De Raad van State is echter kritisch over het wetsvoorstel. Het adviesorgaan heeft twee belangrijke bezwaren tegen het voorstel in zijn huidige vorm. Momenteel worden wetenschappers gedwongen om gegevens uit wetenschappelijk onderzoek openbaar te maken en ter beschikking te stellen voor hergebruik. Deze verplichting gaat een stuk verder dan de Europese richtlijn, waarin staat dat onderzoekers zelf mogen bepalen welke gegevens ze openbaar maken. Daarnaast vormt de verplichting een inbreuk op het intellectuele eigendom van wetenschappers.
Daarnaast wijst de Raad van State erop dat de privacy van Nederlanders in het geding is. Persoonlijke gegevens mogen in beginsel niet worden gedeeld voor hergebruik, tenzij deze data niet zijn te herleiden tot individuele personen. Daarin schuilt volgens de raad een gevaar. “Het is voorstelbaar dat anonieme gegevens later, met snellere en slimmere computers, alsnog teruggerekend kunnen worden tot de oorspronkelijke persoonsgegevens.”
De Raad van State adviseert het kabinet dan ook om het wetsvoorstel in zijn huidige vorm niet naar de Tweede Kamer te sturen.
Autoriteit Persoonsgegevens eveneens kritisch over Open data richtlijn
Het adviesorgaan is niet de enige die terughoudend is over het wetsvoorstel dat het kabinet naar het parlement wil sturen. De Autoriteit Persoonsgegevens uitte in augustus zijn zorgen over het voorstel. De toezichthouder stelde dat het conceptvoorstel onvoldoende grenzen stelt voor hergebruik van overheidsinformatie.
“Als het gaat om de hoeveelheid geplante bomen in een bepaalde wijk of de luchtkwaliteit in een gebied, is er natuurlijk geen bezwaar. Maar waar het gaat om ménsen, en hun adres, hun telefoonnummer, hun eigendommen, is dat iets heel anders, legde Monique Verdier, vicevoorzitter van de Autoriteit Persoonsgegevens uit. “Jij bent de baas over je eigen persoonsgegevens. Het zou niet aan overheidsinstellingen overgelaten moeten worden om af te wegen of persoonsgegevens gedeeld kunnen worden. Uiteindelijk behoor jij zelf te beslissen over jouw data. Tenzij de wetgever -en dus niet een overheidsorganisatie zelf- bepaalt dat dat niet zo is.’
De privacywaakhond adviseerde het kabinet om in het wetsvoorstel op te nemen dat hergebruik van persoonsgegevens in openbare registers in principe verboden is. Omstandigheden en uitzonderingen waarop dit verbod niet geld zouden eveneens uitgewerkt moeten worden. Tot slot zou het kabinet burgers de mogelijkheid moeten bieden om hun gegevens voor hergebruik beschikbaar te stellen. “Zo kun je echt beschikken over je eigen persoonsgegevens”, aldus de toezichthouder.
