Providers bezorgd over delen zendmastdata met RIVM

Providers bezorgd over delen zendmastdata met RIVM

Laatst bijgewerkt: 25 juni 2020
Leestijd: 4 minuten, 43 seconden

Telecombedrijven zijn bezorgd over het wetsvoorstel dat hen verplicht om, zolang de coronacrisis voortduurt, zendmastdata door te sturen naar het RIVM. Ze vrezen dat opsporingsdiensten bij deze informatie kunnen, die wordt opgeslagen bij de providers. Verder zetten ze hun vraagtekens bij het nut en de noodzaak van de maatregel.

Dat zeggen bronnen tegenover de NOS.

Maatregelen en versoepeling

Het kabinet doet er alles aan om het coronavirus te verslaan. Half maart legde de overheid een ‘intelligente lockdown’ op en kondigde ze een groot aantal maatregelen op om de opmars van het virus te stuiten. Denk aan anderhalve meter afstand houden, niezen in je elleboog, papieren zakdoekjes gebruiken, oproepen om zoveel mogelijk thuis te werken, sluiten van (sport)scholen, horecagelegenheden en restaurants, en het opleggen van beroepsverboden voor contactberoepen als kappers, beautysalons, nagelstudio’s en bordelen. Daarnaast werkt het kabinet aan een corona-app, heeft ze een dashboard om ‘lokale brandhaarden’ te blussen als het virus opnieuw opduikt, een website gelanceerd waar mensen hun gezondheidsklachten kwijt kunnen en door het hele land 80 teststraten ingericht waar mensen zich kunnen laten testen op het coronavirus.

Na ruim twee maanden zijn de resultaten van deze maatregelen zichtbaar. Er zijn steeds minder doden te betreuren als gevolg van het coronavirus en minder mensen worden opgenomen in het ziekenhuis of de IC. Premier Mark Rutte kondigde woensdagavond dan ook flink wat versoepelingen aan die per 1 juli ingaan. Minister Hugo de Jonge van Volksgezondheid was eveneens optimistisch, maar waarschuwde dat de crisis pas over is als er een vaccin is tegen het virus. En dat laat nog wel even op zich wachten.

Noodwet

Begin mei maakte minister De Jonge bekend dat hij de Telecommunicatiewet wil wijzigen. Daarin wil hij providers verplichten om zendmastdata te delen met het RIVM als er sprake is van een pandemie.  Dat is nu niet toegestaan omdat de wettelijke basis hiervoor, die de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG) vereist, ontbreekt. Een tijdelijke wetswijziging van de Telecommunicatiewet -door velen ook wel een noodwet genoemd- moet uitkomst bieden.

Met de wet wil het kabinet in kaart brengen hoe het virus zich verspreidt in ons land. De Jonge beloofde dat de gegevens volledig zijn geanonimiseerd en niet te herleiden naar individuele personen. De maatregel is bovendien tijdelijk: hooguit een jaar, of korter als de pandemie eerder is bezworen. Verlenging is mogelijk, maar telkens voor een periode van twee maanden. De Tweede Kamer moet daar nadrukkelijk mee instemmen, anders gaat het niet door.

Het kabinet streefde er naar om de wetswijziging per 1 juli te laten ingaan. De Raad van State was kritisch over het conceptvoorstel. De Tweede Kamer wenste niet door het kabinet voor het blok gezet te worden om snel een beslissing te nemen. ‘De kwestie is te belangrijk om als hamerstuk af te doen’, zo zei een Kamerlid. De Kamer wil dan ook meer tijd om over het wetsvoorstel te debatteren. De inwerkingtreding wordt dan ook over de zomervakantie en het Kamerreces getild. De Autoriteit Persoonsgegevens (AP) beoordeelt momenteel de wetswijziging op waarborgen voor onze privacy.

‘Anonimiteit niet gegarandeerd’

Van wie we tot nu toe nog niets hadden vernomen, zijn de providers, de partijen die de wetswijziging ten uitvoer moeten brengen. Anonieme bronnen uit de telecomindustrie zeggen tegenover de NOS dat zij bezorgd zijn over de beoogde wetgeving. Op papier is de zendmastdata anoniem, maar de praktijk is een stuk weerbarstiger. Zo moeten providers kunnen aangeven in welke plaatsen iemand de afgelopen dertig dagen is geweest. De plek waar deze persoon in die periode het vaakst is geweest, is hoogstwaarschijnlijk zijn woonplaats.

Tevens is een herleidbaar gegeven nodig om vast te stellen om wie het gaat, zoals een mobiel telefoonnummer. Deze kan achter een unieke code worden geplaatst, maar die blijft gelijk. Daardoor is het in theorie mogelijk om te achterhalen om wie het gaat, zo bevestigt telecom-expert Rudolf van der Berg. Ook Matthijs Koot, onderzoeker aan de Universiteit van Amsterdam die promoveerde op data-anonimiteit, bevestigt deze lezing. Het wetsvoorstel van het kabinet laat volgens hem zien dat er nog veel onduidelijkheid is en dat de verzamelde data mogelijk “niet geheel anoniem” is.

Eén van de bronnen zegt tegenover de NOS dat providers waarschijnlijk een nieuwe database moeten bouwen om te kunnen voldoen aan de wetgeving. Welke gegevens er allemaal in deze database terechtkomt en in hoeverre dit is te herleiden tot individuen, is vooralsnog onduidelijk. Mogelijk zijn opsporings- en veiligheidsdiensten geïnteresseerd in de inhoud, omdat dit soort gegevens momenteel niet wordt verzameld.

Nut en noodzaak

Verder twijfelen de bronnen die de NOS heeft gesproken aan het nut en de noodzaak van de noodwet. Zij maken zich geen zorgen over de dataopslag, maar over de bewerking van zendmastdata. Jaap-Henk Hoepman, universitair hoofddocent privacy engineering aan de Radboud Universiteit Nijmegen deelt deze kritiek: “Je voelt op je klompen aan dat hier risico’s aan kleven.”

De NOS heeft diverse providers om een reactie gevraagd op de kabinetsplannen. T-Mobile laat weten “zeer kritisch” tegenover het wetsvoorstel te staan en noemt het “niet concreet genoeg”. KPN zegt “naar vermogen” mee te zullen werken om de wet uit te voeren als hij wordt aangenomen. Wel benadrukt het telecombedrijf dat het belangrijk is dat er afstemming plaatsvindt met de AP. VodafoneZiggo tot slot zegt dat het “bepaalde gegevens” zal delen. Dan moet dit wel technisch mogelijk zijn, er een “legitieme juridische basis” liggen en de privacy van klanten wordt gewaarborgd.

Minister De Jonge zei eerder dat de verzamelde data niet geschikt is om personen te identificeren. “Het gaat om een telling, per uur, per gemeente, van het totaal aantal mobiele telefoons dat daar aanwezig is vanuit welke gemeente”, aldus de minister. Volgens de bewindspersoon is onze privacy dus niet in het geding.

Privacy en security redacteur
Techliefhebber pur sang: Anton is gek op alles wat met technologie en internet te maken heeft. Cybersecurity, privacy en internetcensuur hebben dan ook zijn volle aandacht. 

Meer artikelen uit het ‘Nieuws’ dossier

Reacties
Plaats een reactie
Een reactie plaatsen