Politieagente ‘Inge’ keek wekenlang mee in de twee besloten chatgroepen van actiegroep Extinction Rebellion. Saillant daarbij is dat dit gebeurde vlak voor de blokkade van snelweg A12 op zaterdag 28 januari. Amnesty International noemt de werkwijze van de politie “bijzonder problematisch”.
Dat blijkt uit het strafdossier over deze zaak, zo schrijft het journalistieke onderzoeksplatform Investico samen met dagblad Trouw en De Groene Amsterdammer.
Advocaat: ‘Werken met virtuele agenten is een (te) zwaar middel’
De politie kreeg in december, voorafgaand aan het protest, een tip binnen van een informant dat Extinction Rebellion de snelweg A12 wilde blokkeren. Hij deelde een aantal namen, waarop de politie besloot om onder de naam ‘Inge’ twee besloten chatgroepen van de actiegroep op Signal te volgen. Op deze manier probeerden agenten een beeld te krijgen van de voorbereidingen van de snelwegblokkade, en wie de beheerders van de chatgroep waren.
Wat de politie in besloten chatgroepen wel en niet mogen doen, is volgens de onderzoeksjournalisten een grijs gebied. Willem Jebbink, de advocaat die de verdachten bijstaat, wil dan ook dat de rechter de werkwijze van de politie kritisch tegen het licht houdt. “Het werken met informanten en virtueel agenten ben ik in de vijftien jaar dat ik activisten bijsta nog nooit tegengekomen”, vertelt hij aan Investico.
Tamara Buruma, advocaat bij Prakken d’Oliveira, herkent wat Jebbink zegt. Ze benadrukt dat het stiekem meekijken in chatgroepen normaal gesproken alleen wordt ingezet bij groepen die worden verdacht van terrorisme. “Het is opvallend dat de politie ze nu inzet bij een legale, vreedzame beweging. Opruiing is een fors misdrijf, daarbij kunnen zware middelen worden gebruikt. Maar voor demonstranten zijn deze methoden niet ontwikkeld”, aldus Buruma.
Amnesty: ‘Demonstreren is een grondrecht’
Woensdag moeten acht leden van Extinction Rebellion zich voor de rechter verantwoorden voor de snelwegblokkade. Het Openbaar Ministerie verdenkt dat zij zich schuldig hebben gemaakt aan opruiing door op te roepen om de A12 te blokkeren. Als bewijs verzamelde de politie een groot aantal berichten op sociale media waarin prominente activisten opriepen tot de blokkade.
Op de dag van de snelwegblokkade arresteerde de politie ruim 760 activisten van Extinction Rebellion. Dat kwam de politie op behoorlijk wat kritiek te staan. De protestgroep zei dat de demonstratie vreedzaam was. Het College voor de Rechten van de Mens oordeelde dat het bespioneren van demonstranten “een extreem zwaar middel is dat niet makkelijk te rechtvaardigen valt”.
Amnesty International omschrijft de werkwijze van de politie als “bijzonder problematisch”. De mensenrechtenorganisatie benadrukt dat het recht om te demonstreren een grondrecht is en dat het Openbaar Ministerie dat recht te gemakkelijk aan de kant schuift. “De politie neemt de vreedzaamheid van demonstraties niet als uitgangspunt, en ziet demonstranten als potentieel risico. Die houding mondt uit in criminalisering van vreedzaam klimaatprotest”, zo zegt Amnesty International in een reactie.
OM: ‘Deze zaak wordt opgeblazen’
Het Openbaar Ministerie vindt dat de zaak groter wordt gemaakt dan ze daadwerkelijk is. “Men probeert deze zaak heel groot te maken met verwijzingen naar het demonstratierecht. Maar het feit is dat de verdachten zijn aangehouden omdat ze opriepen tot een strafbare blokkade van een snelweg”, zo schrijft het Openbaar Ministerie in een reactie.
Eerder deze maand schreef Investico dat de politie op grote schaal privégegevens van demonstranten en hun familieleden verzamelt. Zo raadpleegden agenten in de afgelopen twee jaar ruim 1.400 keer de BRP-database (Basisregistratie Personen) om NAW-gegevens van Michel Reijinga, een bekende coronademonstrant, op te vragen. Ook de persoonsgegevens van een prominente organisator van Kick Out Zwarte Piet werden in deze periode honderden keren opgevraagd.
Privacyexperts benadrukten dat de politie terughoudend hoort te zijn in het raadplegen van de BRP-database. “De technologie is er, het is heel gemakkelijk voor de politie om steeds sneller en eerder mensen op te zoeken. Maar zeker omdat het hier om een grondrecht gaat, moet de politie daarbij terughoudend zijn. Als ze bij iedereen zelfs familieleden opzoeken, blijkt dat ze dat niet zijn”, zo zei Marc Schuilenburg, hoogleraar Digital Surveillance aan de Erasmus Universiteit.
