Het Openbaar Ministerie (OM) en het Nederlands Forensisch Instituut (NFI) willen gebruikmaken van DNA-databanken van particuliere partijen om een doorbraak te forceren in vastgelopen strafzaken. Binnenkort starten ze met een pilot waarbij de databases worden ingezet om twee cold cases op te lossen. Maar voor het zover is moet deze opsporingsmethode nog worden voorgelegd aan de rechter.
Dat bevestigen het OM en het NFI in een gezamenlijke persverklaring.
Inzet commerciële DNA-databanken reeds beproefde methode
“Verwantschapsonderzoek met gebruik van (private) genealogische DNA-databanken kan uitkomst bieden wanneer alle beschikbare opsporingsmiddelen niet hebben geleid tot een doorbraak in de zaak”, zo zeggen de instanties. Het OM en het NFI willen DNA-databanken van twee Amerikaanse partijen om twee oude zaken te heropenen en hopelijk op te lossen.
Het gaat om zaken waarvan men nagenoeg zeker weet dat er DNA van de dader of het slachtoffer aanwezig is, maar geen match werd gevonden in Nederlandse of Europese DNA-databanken voor strafzaken. Door DNA-databanken van Amerikaanse, particuliere partijen te gebruiken, hopen het OM en het NFI (verre) verwanten van de dader of het slachtoffer in beeld te krijgen.
Het is een reeds beproefde methode. In de VS werd deze in 2018 voor het eerst toegepast en leidde sindsdien tot doorbraken in 550 vastgelopen strafzaken. De opsporingsmethode is tevens in Canada en Australië succesvol toegepast. In Zweden en Noorwegen werden door DNA-stamboomonderzoek moordzaken opgelost.
OM en NFI zoeken ‘verre verwanten’ van verdachten of slachtoffers
Het OM en het NFI willen in Nederland een pilot starten om twee oude zaken tot een goed einde te brengen. Daarvoor willen ze een beroep doen op de genealogische databanken van FamilyTreeDNA en GEDmatch.
“Omdat de voorouders van veel inwoners van de Verenigde Staten afkomstig zijn uit Europa, is het mogelijk dat ook in Nederlandse strafzaken verre verwanten van onbekende verdachten of onbekende slachtoffers via de Amerikaanse databanken worden gevonden”, aldus het OM en het NFI.
De onderzoeksinstanties benadrukken dat het om ernstige strafzaken gaat waarbij alles uit de kast is gehaald om ze op te lossen, zonder het gewenste resultaat. Verder is er voldoende DNA beschikbaar van de verdachte of het slachtoffer. De nabestaanden zijn geïnformeerd over de pilot.
‘Kwestie van een lange adem’
De huidige wetgeving staat het gebruik van deze onderzoeksmethode toe. Daarbij is echter nadrukkelijk gekeken naar juridische, technische en ethische aspecten, en naar de waarborging van de privacy van de personen die in de DNA-databases zijn opgenomen. Uit voorzorg zal het OM aan de rechter-commissaris vragen of het gebruik van deze opsporingsmethode is toegestaan.
“Als het onderzoek kan plaatsvinden en resulteert in matches met (verre) verwanten, is er vervolgens nog een langdurig onderzoekstraject te gaan”, legt Mirjam Warnaar uit, landelijk officier Forensische Opsporing. “Stamboomroutes moeten worden doorlopen, om uiteindelijk bij de persoon uit te komen die mogelijk de dader of het onbekende slachtoffer is. Het gehele onderzoekstraject is een kwestie van een lange adem.”
Warnaar hoopt dat op een doorbraak in ten minste één zaak. “Dat zou een geweldig resultaat zijn. En het geeft ons inzicht in de wijze waarop we deze opsporingsmethode in de toekomst in Nederland willen en kunnen inzetten”
Zonder toestemming buiten de pilot gehouden
Ook klinkt er kritiek op de pilot. Het inzetten van particuliere DNA-databanken ligt gevoelig: de deelnemers hebben immers vrijwillig DNA-materiaal afgestaan om familieleden op te sporen, en niet om moordzaken op te lossen. Daarvoor hebben het OM en het NFI een oplossing bedacht:
“Voor het OM en NFI is het belangrijk dat mensen zélf de keuze hebben gemaakt om hun DNA-profiel aan te bieden aan een van deze databanken en zélf expliciet hebben aangegeven dat politie en OM hun profiel voor strafrechtelijk onderzoek mogen gebruiken. Mensen die daarvoor geen toestemming hebben gegeven, worden buiten de pilot gehouden.”
