Het Openbaar Ministerie (OM) vindt het spijtig dat van tientallen personen die deelnamen aan de klimaatdemonstratie op Schiphol de identiteit verkeerd is vastgesteld. Ze zegt lessen te hebben getrokken en een volgende keer meer zorg en aandacht te besteden aan het identificatieproces. Wel is de hoofdofficier van justitie van mening dat de protestactie veiligheidsrisico’s met zich meebracht.
Dat schrijft het Openbaar Ministerie in een reactie op de uitkomsten van het onderzoek van de Koninklijke Marechaussee (KMar) naar het identificatieproces.
Tientallen vermeende demonstranten foutief geïdentificeerd
De klimaatdemonstratie vond plaats op zaterdag 5 november 2022 op luchthaven Schiphol. Naar schatting namen zo’n vierhonderd demonstranten deel aan deze actie. Het merendeel van hen weigerde zich te identificeren, of had maatregelen genomen om de identificatie onmogelijk te maken, zoals het besmeren van hun vingertoppen met lijm. De KMar probeerde na afloop van de demonstratie deze personen te identificeren met behulp van politie-informatie en open bronnen, zoals sociale media.
In juli 2023 ontvingen 175 personen een waarschuwingsbrief van het Openbaar Ministerie. Daarin stond dat ze hadden deelgenomen aan de protestactie op Schiphol. Meerdere mensen gaven aan dat ze niet aanwezig waren bij de demonstratie. Dat was voor het Openbaar Ministerie aanleiding om het identificatieproces onder de loep te nemen.
De KMar nam deze taak op zich en concludeerde dat er bij 90 personen geen twijfel was over hun identiteit. Bij 64 personen was het onmogelijk om de juistheid van de identificatie vast te stellen. En in 9 gevallen was er sprake van een onjuiste of twijfelachtige identificatie.
Deze lessen trekt het OM uit de casus
Het Openbaar Ministerie zegt in een reactie te betreuren dat in een groot aantal gevallen de identificatie onzorgvuldig heeft plaatsgevonden. De gegevens van de klimaatdemonstranten waarbij de identiteit onjuist is vastgesteld, zullen worden verwijderd uit de systemen van het Openbaar Ministerie en de KMar. Zij worden hier persoonlijk over geïnformeerd. De gegevens van de deelnemers waar geen twijfel over hun identiteit bestaat, worden bewaard.
Digna van Boetzelaer, hoofdofficier van justitie, zegt dat de werkwijze rondom grootschalige aanhoudingen aangescherpt wordt. “Het identificeren van grote groepen mensen zonder identiteitsbewijs is complex en tijdrovend gebleken. We hebben geleerd dat het achteraf vaststellen van iemands identiteit wel kan, maar dat de opsporingsambtenaar, zelfs als het heel hectisch is, scherper moet vastleggen hoe zo’n herkenning tot stand komt”, zo zegt ze in een reactie.
Het tweede leerpunt van het Openbaar Ministerie heeft betrekking op de waarschuwingsbrief die naar (vermeende) demonstranten is verstuurd. Die was te stellig en bevatte geen reactiemogelijkheid. Bovendien had de brief geen juridische status, wat het Openbaar Ministerie niet had benadrukt. Dat moet in de toekomst anders.
Demonstratie bracht veiligheidsrisico’s met zich mee
Van Boetzelaer benadrukt dat het buiten kijf staat dat de demonstranten de grens opzochten van de demonstratievrijheid door op een beveiligd gedeelte van Schiphol te protesteren. “Verblijf op dit deel van Schiphol bracht veiligheidsrisico’s met zich mee, wat als misdrijf is opgenomen in de Luchtvaartwet. Een dergelijke situatie, waarbij tevens sprake is geweest van vernielen en overklimmen van hekken, valt volgens het OM niet onder de demonstratievrijheid”, aldus de hoofdofficier.
Tot slot zegt het Openbaar Ministerie dat ze vier verdachten niet langer gaat vervolgen. “Hoewel over de juistheid van hun identificatie en de bewijsbaarheid van het feit geen twijfel bestaat, speelt het tijdsverloop tot aan de zitting een rol, in combinatie met beperkte capaciteit bij de rechterlijke macht en de te verwachten straf. Daarnaast heeft het feit dat een substantieel deel van het onderzoek naar de identificaties niet goed is gegaan of niet meer verifieerbaar is, een rol gespeeld. Hierom acht het OM een sepot nu passender”, zo verklaart het Openbaar Ministerie.
Het is niet de eerste keer dat het Openbaar Ministerie haar excuses aanbiedt voor het identificatieproces.
