De Oostenrijkse privacystichting Noyb heeft vandaag een klacht ingediend tegen het directoraat-generaal Migratie en Binnenlandse Zaken van de Europese Commissie. Afgelopen september maakte de Commissie gebruik van ‘onrechtmatige microtargeting’ op X om de zwaar bekritiseerde chatcontrole regulering te promoten. In een poging om het draagvlak voor het omstreden wetsvoorstel te vergroten, ondermijnde de Europese Commissie zowel gevestigde democratische procedures als de AVG.
Noyb kondigt de aanklacht aan via een persbericht.
Grote zorgen om plannen client-side scanning
De verordening over chatcontrole zoals de Europese Commissie die voor ogen heeft, is mogelijk een van de meest controversiële voorstellen in lange tijd. Het dagelijks bestuur van de EU presenteerde afgelopen jaar een wetsvoorstel om de productie en verspreiding van Child Sexual Abuse Material (CSAM) of kinderpornografisch beeldmateriaal aan banden te leggen.
Eén van de voorstellen in de verordening is om alle afbeelding die via chatdiensten worden verstuurd te scannen op de aanwezigheid van kinderporno, nog voordat het beeldmateriaal wordt versleuteld. Dit noemen we ook wel client-side scanning.
De Europese Commissie kreeg felle kritiek op dit voorstel. Het tast de veiligheid van chatapplicaties -een beetje versleutelen bestaat niet- en onze privacy aan. Vierhonderd wetenschappers vergeleken in een open brief (pdf) het plan van de Commissie met het continu aftappen van burgers via een ‘politieagent in de broekzak’.
Europese Commissie lanceert misleidende reclamecampagne
“Ondanks de zware kritiek gaan de onderhandelingen in Brussel door, waarbij de Europese Commissie aandringt op een snelle goedkeuring”, zo schrijft Noyb. Om het draagvlak voor het plan voor chatcontrole te vergroten, lanceerde het dagelijks bestuur van Europa een gerichte reclamecampagne op X (voorheen Twitter). De campagne richtte zich op gebruikers op basis van hun politieke opvattingen en religieuze overtuigingen, zo beweert Noyb.
Een Nederlandse gebruiker kreeg een bericht te zien waarin werd beweerd dat 95 procent van de Nederlanders het opsporen van online kindermisbruik belangrijker vindt dan het recht op privacy. Dergelijke statistieken zijn volgens Noyb misleidend, omdat deze opiniepeilingen zijn uitgevoerd door de Europese Commissie en ze de negatieve effecten van client-side scanning niet heeft voorgelegd aan de respondenten. Honderdduizenden X-gebruikers in ons land hebben volgens Noyb dit bericht gezien.
‘Niemand staat boven de wet’
De reclamecampagne op X was bovendien in strijd met de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG), zo betoogt de privacystichting. Bijzondere persoonsgegevens als politieke opvattingen en religieuze overtuiging worden nadrukkelijk beschermd in de Europese privacywetgeving. De advertentiecampagne van Europese Commissie was echter juist gericht op deze gegevenscategorieën.
Om die reden heeft Noyb een klacht ingediend bij de European Data Protection Supervisor (EDPS), de Europese toezichthouder die zich bezighoudt met gegevensbescherming binnen Europese instanties. “De EU Commissie heeft geen wettelijke basis om gevoelige gegevens te verwerken voor gerichte reclame op X. Niemand staat boven de wet en de Europese Commissie vormt daarop geen uitzondering”, zo zegt privacyadvocaat Felix Mikolasch.
Noyb overweegt eveneens om een klacht tegen X in te dienen
De Oostenrijkse privacystichting overweegt tevens om een klacht tegen X in te dienen voor het aanbieden van bijzondere persoonsgegevens voor politieke microtargeting. In de reclamerichtlijnen van X staat expliciet dat politieke voorkeur en religieuze overtuiging niet gebruikt mogen worden voor reclamecampagnes op het platform. Toch is dat wel gebeurd.
“Het lijkt erop dat de Europese Commissie heeft geprobeerd de publieke opinie in landen als Nederland te beïnvloeden om de positie van de nationale regering in de Europese Raad te ondermijnen. Dergelijk gedrag -vooral in combinatie met illegale microtargeting- vormt een ernstige bedreiging voor het wetgevingsproces van de EU en is volstrekt in tegenspraak met het voornemen van de Commissie om politieke reclame transparanter te maken”, aldus Noyb.
De stichting vraagt aan de EPDS om deze zaak tot op de bodem uit te zoeken. Gezien de ernst van de overtreding en het groot aantal personen dat de misleidende advertentie heeft gezien, wil Noyb dat de Europese toezichthouder een boete oplegt aan de Europese Commissie.
Update (17 november 2023): de Europese Commissie stopt met reclamecampagnes op X. De reden hiervoor is dat er te veel desinformatie en haatberichten op het platform wordt gedeeld. Dat vormt een obstakel voor “de effectiviteit van de communicatie”. Om “risico’s op reputatieschade” te vermijden, schort het dagelijks bestuur van de EU voorlopig zijn reclameactiviteiten op X, zo vertelt een woordvoerder tegenover persbureau ANP.
IBM besloot al eerder om te stoppen met adverteren op X, omdat reclames van het techbedrijf zichtbaar waren onder berichten waarin Nazi-Duitsland en dictator Adolf Hitler werden opgehemeld. “IBM tolereert haatberichten en discriminatie op geen enkele manier. Daarom hebben we direct alle advertenties op X opgeschort”, aldus de fabrikant in een reactie op het besluit.
