Het Nederlands Forensisch Instituut (NFI) investeert samen met Europese partners in geautomatiseerde systemen om verborgen berichten in beeld- en videomateriaal te herkennen. De partijen bundelen hun krachten in het Europese project UNCOVER. Het ontwikkelen van tools om steganografie te herkennen is echter niet voldoende: onderzoekers moeten neurale netwerken trainen om verborgen boodschappen automatisch uit te lezen.
Dat meldt het NFI op haar website.
Steganografie volop ingezet door criminelen en terroristen
Meike Kombrink, die promotieonderzoek uitvoert op het gebied van steganografie bij het NFI, omschrijft steganografie als de kunst én wetenschap om geheime boodschappen in beeld- en videomateriaal te verwerken. “Het is kunst omdat het creatief is, maar het is wetenschap omdat je moet weten hoe je het kan verstoppen in digitale afbeeldingen of video’s. Je moet snappen hoe het werkt.”
Criminelen en terroristen vertrouwen op steganografie, ook wel stego genoemd, om in het grootste geheim met elkaar te communiceren. Onderzoek heeft uitgewezen dat Al-Qaida steganografie gebruikte om 9/11 te plannen. Russische spionnen deden in 2010 een beroep op deze techniek om geheime boodschappen aan het Kremlin door te geven. Steganografie wordt tevens gebruikt om kinderpornografisch materiaal te verspreiden.
Kombrink benadrukt dat steganografie heel wat anders is dan cryptografie of encryptie. “Crypto en stego liggen dicht bij elkaar. Met crypto verstop je de inhoud van de boodschap en met stego verstop je het bestaan van de boodschap”, zo legt ze uit.
Neurale netwerken trainen
Het gevaar van steganografie is dat je niet met het blote oog kunt zien dat er een geheime boodschap in het plaatje, muziekbestand of de video is verstopt. Daarvoor heb je speciaal ontwikkelde programma’s nodig. Samen met Europese partners gaat het NFI geautomatiseerde systemen ontwikkelen om steganografie te herkennen.
Het NFI onderzoekt of neurale netwerken effectief zijn voor het detecteren van verborgen berichten. Dergelijke modellen leren op dezelfde manier als het menselijk brein: door heel veel te oefenen. Dat betekent dat neurale netwerken duizenden, zo niet miljoenen voorbeelden van materiaal te zien krijgen waarin een geheime boodschap is verstopt. Zodra het netwerk getraind is, kan deze ingezet worden om gecodeerde berichten in beelden te identificeren.
Boodschappen automatisch uitlezen
Het ontwikkelen van tools om geheime berichten te ontdekken is volgens Kombrink onvoldoende: “Stego an sich is nu niet strafbaar. Je kan ook een onschuldig bericht verbergen. Je moet dus de inhoud weten om een minder onschuldig bericht te herkennen. Ik wil dus ook neurale netwerken trainen om de boodschap automatisch uit te lezen”, aldus de promovendus.
Zodra de tool klaar is, is het volgens Kombrink een goed idee om deze toe te voegen aan de digitale zoekmachine Hansken. Daarmee worden grote hoeveelheden digitale data in strafzaken onderzocht. “Ik ben benieuwd. Pas wanneer de tool er is weten we op welke schaal het wordt toegepast in Nederland. Tot die tijd moeten we er met het handmatig zoeken alert op zijn”, zo zegt Kombrink.
Steganografie is al honderden jaren oud
Steganografie klinkt als moderne, geavanceerde technologie. In werkelijkheid bestaat het al honderden jaren, zo vertelt hoogleraar forensische data-analyse Zeno Geradts tegen de NOS. Hij beschrijft een voorbeeld dat dateert uit 440 voor Christus.
“Het verhaal gaat dat een vorst in die tijd het hoofd van een slaaf kaal liet scheren waarna er een tatoeage op het hoofd werd aangebracht. In die tattoo zat een boodschap met een waarschuwing voor Griekenland over de geplande invasie door Perzië. Toen het haar weer terug groeide, was de tattoo en daarmee de boodschap verborgen en kon deze persoon door de verdediging heen zonder dat mensen dit door hadden.”
