De toentertijd 36-jarige Erik van Sabben speelde een cruciale rol bij de sabotage van het Iraanse atoomprogramma. Hij was door de Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (AIVD) gerekruteerd, maar aangestuurd door de VS en Israël om de malware Stuxnet te installeren. Zowel het kabinet als de Tweede Kamer wist destijds niets van de actie.
Dat schrijft de Volkskrant, dat twee jaar lang onderzoek deed naar de sabotageactie en tientallen betrokkenen heeft gesproken.
Dit moet je weten over Stuxnet
Volgens het dagblad beraamden de Amerikanen rond 2007 een plan om het Iraanse atoomprogramma lam te leggen. De CIA slaagde er echter niet in om agenten in het zwaarbewaakte nucleaire complex in Natanz binnen te loodsen. De Nederlandse AIVD-spion en ingenieur Erik van Sabben lukte dat wel: hij had een technische achtergrond, vele contacten in de regio en een Iraanse vrouw met familie daar. Om die reden was hij de ideale kandidaat voor de missie.
Eenmaal binnen installeerde Van Sabben apparatuur die was geïnfecteerd met de malware Stuxnet. Deze kwaadaardige software, die naar verluidt één miljard dollar kostte om te ontwikkelen, zorgde ervoor dat een groot aantal nucleaire centrifuges zichzelf kapot draaide. Het programma legde het Iraanse kernwapenprogramma plat en zorgde voor een flinke achterstand.
Stuxnet was een complexe worm die zichzelf via USB-sticks verspreidde en verborg via een rootkit. De worm maakte misbruik van een aantal zeroday exploits in Windows. Bijna 60 procent van alle computers in Iran raakte besmet met Stuxnet. Doordat de worm zich verspreidde, werd een groot aantal computers wereldwijd besmet met Stuxnet.
Niemand in Den Haag was op de hoogte
Het is volgens De Volkskrant onduidelijk of Van Sabben zelf wist welke rol hij speelde in de operatie. Nadat hij de malware had geïnstalleerd, verliet hij volgens het dagblad direct het land om terug te keren naar zijn woonplaats Dubai. Twee weken later overleed hij als gevolg van een motorongeluk. Betrokkenen zeggen dat er geen sprake was van kwade opzet of sabotage.
Niemand in Nederland was op de hoogte van de sabotageactie van de 36-jarige Nederlander. Het vierde kabinet-Balkenende, noch de commissie-Stiekem, waar de fractievoorzitters van de grootste partijen in de Tweede Kamer worden bijgepraat over acties van de AIVD en diens militaire tegenhanger de MIVD, wist van de riskante operatie.
De inlichtingendiensten en het ministerie van Binnenlandse Zaken zeggen niet inhoudelijk te kunnen reageren op de actie. Een anonieme medewerker van de AIVD zegt tegenover de Volkskrant dat het gebruikelijk was om ‘het stoepje van de minister-president schoon te vegen’. Vanwege de potentiële politieke gevolgen is premier Balkenende destijds wellicht niets over de operatie gezegd.
‘Commissie-Stiekem is toe aan professionalisering’
De verontwaardiging in politiek Den Haag over de sabotageactie is groot. Een voormalig lid van de commissie-Stiekem vindt dat de AIVD achteraf verantwoording had moeten afleggen over de operatie in Iran. Dat is echter niet gebeurd.
In een reactie zegt hij dat de commissie-Stiekem moeizaam functioneert. “Die is toe aan professionalisering. Er moet een betere en duidelijkere structuur komen over wat door de diensten gedeeld moet worden en wanneer”, zo vertelt hij aan de Volkskrant.
