Het Team Openbare Orde Inlichtingen (TOOI) is geen inlichtingendienst, maar een onderdeel van de politie dat zich bezighoudt met de handhaving van de openbare orde. Daarnaast is er wel degelijk een wettelijke basis om deze taak uit te oefenen. Het ministerie van Justitie en Veiligheid kijkt samen met burgemeesters hoe het TOOI haar rol beter kan vervullen.
Dat vertelde minister van Justitie en Veiligheid Dilan Yeşilgöz-Zegerius dinsdag tijdens het vragenuurtje in de Tweede Kamer.
Minister bekijkt of de politie meer mogelijkheden nodig heeft voor handhaven openbare orde
Deze week meldde RTL Nieuws dat de politie al jarenlang informatie over onschuldige, niet-veroordeelde burgers verzamelt. Ze hebben niets op hun kerfstok en hebben dan ook geen strafblad. In het verleden hebben ze bijvoorbeeld deelgenomen aan een klimaatdemonstratie, of vrijwilligerswerk gedaan bij een moskee. Dat was aanleiding om hen nauwlettend in de gaten te houden.
Uit interne documenten blijkt dat de top van de politie zich zorgen maakt om het mandaat van het TOOI. Zo staat er onder meer dat: “Het ontbreken van wet- en regelgeving voor de bevoegdheden van de Teams Openbare Orde Inlichtingen, als ook een stelsel van controle en toezicht op hun werkzaamheden, een risico vormt voor de legitimiteit en integriteit van de Nationale Politie.”
Het ministerie en de politie doen alsof er niets aan de hand is. Tegenover RTL Nieuws zeggen ze dat het om ‘een geringe inbreuk op de persoonlijke levenssfeer’ gaat, wat volgens de Politiewet is toegestaan. Om de zaak nog erger te maken vertelde minister Yeşilgöz-Zegerius vandaag dat ze gaat bekijken of de wet verder verruimd kan worden zodat het TOOI nog meer mogelijkheden krijgt om inlichtingen in te winnen.
Zo gaat het TOOI te werk
Deze berichtgeving baart meerdere Kamerleden zorgen. Tijdens het vragenuurtje werd er dan ook volop aandacht aan besteed. Stephan van Baarle (DENK) wil van de minister horen of het klopt dat er geen wettelijke basis is voor het handelen van het TOOI. Hij vraagt zich tevens af of mensen op de hoogte worden gebracht als ze door de politie in de gaten worden gehouden. Tot slot wil Van Baarle weten waarom de politie al jaren niets met de kritiek van academici en privacyexperts.
Minister Yeşilgöz-Zegerius zegt dat er wel degelijk een juridische basis is waardoor het TOOI informatie over burgers mag verzamelen. “Dit doen ze op basis van artikel 3 van de Politiewet 2012, dat een grondslag biedt voor het vergaren van informatie waarbij er niet meer dan een geringe inbreuk wordt gemaakt op de persoonlijke levenssfeer”, vertelde ze dinsdagmiddag tijdens het vragenuurtje in de Tweede Kamer.
De bewindsvrouw benadrukt dat het TOOI geen inlichtingendienst is, maar een van de onderdelen van de politie die zich bezighouden met de handhaving van de openbare orde. “Dat doet het team door zich te richten op het verkrijgen van informatie over ernstige verstoringen van de openbare orde of aanstaande ernstige verstoringen van de openbare orde, zoals bij een risicowedstrijd in het betaald voetbal. Het team krijgt die informatie door bijvoorbeeld te spreken met informanten of door tijdens zo’n bijeenkomst mensen in de gaten te houden die aanjagers zijn van zaken die de openbare orde kunnen verstoren, en door het raadplegen van openbare bronnen”, aldus de minister.
Minister laat onderzoeken of politie meer bevoegdheden nodig heeft
Yeşilgöz-Zegerius vertelt dat haar ministerie op dit moment onderzoekt of er meer instrumenten beschikbaar gesteld moeten worden aan de politie en veiligheidsinstanties om adequaat in te grijpen en de openbare orde te handhaven bij geweld, bedreigingen en intimidatie. Daarmee geeft ze gehoor aan de motie-Klaver, die in juni 2022 werd ingediend en door een meerderheid van de Tweede Kamer werd aangenomen. “Uiteraard vragen technologische ontwikkelingen ook om aanpassingen. Dat zijn we dus nu allemaal met elkaar aan het oppakken”, zo zei de minister.
Tegelijkertijd bekijkt minister Yeşilgöz-Zegerius samen met de burgemeesters hoe zij hun toezichthoudende rol op het TOOI beter kunnen inrichten.
Minister: ‘Artikel 3 Politiewet voldoende grondslag voor het TOOI’
Lilian Helder (PVV) betwijfelt of artikel 3 van de Politiewet voldoende grondslag biedt om de werkzaamheden van het TOOI te rechtvaardigen. In de toelichting van het wetsartikel staat dat artikel 3 niet gebruikt mag worden om inbreuk te maken op de grondrechten van burgers. Door stiekem informatie in te winnen van burgers, schendt de politie de privacy van burgers. “Ik zou dus denken dat er een specifiekere wettelijke grondslag nodig is”, meent Helder.
Minister Yeşilgöz-Zegerius is het niet eens met de interpretatie van het PVV-Kamerlid en stelt dat artikel 3 van de Politiewet wel degelijk voldoende grondslag biedt. Het gaat volgens de bewindsvrouw op ‘een geringe inbreuk op de persoonlijke levenssfeer’. Ze belooft ‘ruim vóór de zomer’ met een kabinetsreactie te komen op de vraag of de politie meer bevoegdheden nodig heeft om de openbare orde te handhaven.
Hind Dekker-Abdulaziz (D66) maakt zich zorgen om de rechtsbescherming van burgers. Ze wil van de minister weten of burgers het recht hebben om hun profiel in te zien, en tot wie ze zich kunnen wenden als ze het oneens zijn met hun profilering. De minister van Justitie en Veiligheid zegt dat burgers altijd een inzageverzoek kunnen indienen bij de Landelijke Eenheid.
