Een week nadat techjournalist Daniël Verlaan het datalek bij de GGD aan de kaak heeft gesteld, is het probleem nog altijd niet verholpen. De exportfunctie is weliswaar grotendeels uitgeschakeld, het is nog steeds mogelijk om in een klap grote hoeveelheden persoonsgegevens van Nederlanders te downloaden. Dat komt omdat de printfunctie nog steeds actief is.
Dat blijkt uit onderzoek van de NOS en Nieuwsuur.
Privégegevens nog altijd te bemachtigen via printfunctie
De exportfunctie die is ingebouwd in de registratiesystemen van de GGD, maakte het voor kwaadwillende medewerkers erg gemakkelijk om persoonsgegevens van grote groepen Nederlanders te bemachtigen. Om dat tegen te gaan is de exportfunctionaliteit grotendeels dichtgezet. Slechts een handjevol medewerkers met speciale bevoegdheden kan er nog gebruik van maken. Onbevoegden die de exportknop proberen te gebruiken, krijgen een foutmelding.
Maar daarmee is de kous niet af. Via een omweg is het nog steeds mogelijk om privégegevens binnen te harken. Dat gaat via de printfunctie. Hiermee is het mogelijk om de gegevens van honderd Nederlanders tegelijk te bemachtigen. Vanuit de printfunctie kunnen de gegevens opgeslagen worden als .pdf-bestand en met anderen worden gedeeld.
GGD schakelt printfunctie niet uit
De GGD bevestigt tegenover de NOS en actualiteitenprogramma Nieuwsuur dat de printfunctie aanstaat voor alle medewerkers die met HPzone Lite werken. Dit softwarepakket wordt door duizenden werknemers gebruikt voor bron- en contactonderzoek.
De organisatie zegt niet van plan te zijn om de printfunctie uit te schakelen. “Hij is toegankelijk omdat hiermee data van groepen mensen geanalyseerd worden ten behoeve van de bestrijding van het coronavirus”, vertelt een woordvoerder.
Medewerkers verkopen op grote schaal privégegevens
Het privacyschandaal bij de GGD houdt de gemoederen voortdurend bezig. RTL Nieuws onthulde deze week dat medewerkers van de GGD toegang hebben tot de privégegevens van miljoenen Nederlanders. Voor- en achternaam, adres, woonplaats, geboortedatum, contactgegevens, BSN-nummer, medische voorgeschiedenis, medicatie, testuitslagen van coronatests: als ze willen kunnen werknemers alles van je achterhalen. De GGD verwerkt deze gegevens in twee systemen: CoronIT en HPzone Lite.
Deze informatie is niet alleen toegankelijk voor de duizenden medewerkers die bij de GGD werken of extern worden ingehuurd: hij is ook kinderlijk eenvoudig binnen te halen. Daarvoor zijn de systemen uitgerust met een exportfunctie. Met een druk op de knop kunnen werknemers de gegevens van duizenden Nederlanders tegelijk binnenhalen. De volgende stap is voorverkopen. Dat laatste gebeurt op grote schaal via kanalen als Telegram, Snapchat en Wickr. En dat is precies wat sommige medewerkers hebben gedaan.
GGD gaat diep door het stof
André Rouvoet, voorzitter van koepelorganisatie GGD GHOR, ging vrijdag diep door het stof en bood zijn excuses aan voor de gang van zaken. In een interview met RTL Nieuws erkende de topman dat de GGD op de hoogte was van de problemen, maar bewust niet ingreep. “Als je de toegang beperkt, wordt ook de slagkracht van de operatie geringer. Je kan dan minder snel afspraken maken, of uitslagen doorgeven. We moeten wel ons werk kunnen blijven doen. Als niemand bij de gegevens kan, kun je ook niet snel genoeg werken”, zo verdedigde Rouvoet de werkwijze van de GGD.
Dat het datalek heeft kunnen plaatsvinden betreurt de voorzitter. “We zijn enorm geschrokken dat medewerkers zich hebben laten verleiden om gegevens naar buiten te brengen. De systemen gaven daar ruimte voor, dat trekken wij ons aan.” Ellis Jeurissen, portefeuillehouder bron- en contactonderzoek bij de GGD, vertelde vrijdag dat de GGD zo snel mogelijk van het omstreden registratiesysteem af wil en de overstap gaat maken naar een veilig portaal. Achter de schermen werkt men met man en macht om dit mogelijk te maken.
GGD: ‘Geen systeemfouten, maar boosaardige opzet’
De GGD is zich terdege bewust van de ernst van het datalek, maar is in haar ogen hier niet schuldig aan. “Alles is in zeer korte tijd en onder zeer hoge druk opgetuigd. Want het virus wachtte niet. Er moesten zo snel mogelijk teststraten komen. En een systeem waarin de gegevens kwamen te staan. Een goed en veilig systeem – en dat is het ook”, schrijft de organisatie op haar website.
Dat er persoonsgegevens zijn gestolen heeft volgens de GGD “weinig tot niets te maken met het falen, disfunctioneren of de eventuele onveiligheid van het systeem”. Het gaat naar eigen zeggen niet om systeemfouten, maar “om boosaardige opzet en de drang om over de rug van anderen wat te verdienen”.
In iets meer politiek correct taalgebruik zei minister Hugo de Jonge van Volksgezondheid deze week tegen de Tweede Kamer dat de informatiebeveiliging van de IT-systemen van de GGD in orde is. “Alles wordt gedaan om te zorgen dat het zo veilig mogelijk is, maar uiteindelijk is tegen dit type misdaad [stelen en verkopen van privégegevens, red.] natuurlijk geen kruid gewassen”, aldus de minister.
Update (1 februari 2021): de GGD schrijft op haar website dat de printfunctionaliteit voor HPzone en HPzone Lite alsnog is uitgeschakeld, zowel voor ‘overzichten’ als individuele dossiers. Verder schrijft de organisatie dat medewerkers alleen nog maar gegevens kunnen opvragen van hun eigen GGD-afdeling. Bij bron- en contactonderzoek kan een werknemer soms tijdelijk toegang krijgen tot data die bij een andere GGD is opgeslagen. Op deze manier tracht de instantie de werkdruk te verlagen.
