Kamer over tapsysteem politie: ‘Waarom komt dit nu pas naar buiten?’

Headset met microfoon liggend op een toetsenbord

De Tweede Kamer begrijpt niet waarom nu pas bekend is gemaakt dat het tapsysteem van de politie al jarenlang niet werkt. Kamerleden vinden dit een gevaarlijke ontwikkeling, omdat hierdoor politiemensen en burgers in gevaar kunnen komen. De Kamer vraagt zich af of het mogelijk is om tapsysteem van een Nederlands bedrijf te ontwikkelen tot een volwaardig systeem.

Dat blijkt uit schriftelijke vragen van Roelof Bisschop (SGP) aan de minister van Justitie en Veiligheid Dilan Yeşilgöz-Zegerius.

Tapsysteem onbruikbaar sinds aanschaf

Het tapsysteem van de politie wordt ingezet om telefoongesprekken af te luisteren, locatiegegevens te achterhalen en dataverkeer te verzamelen. Het is een belangrijk instrument voor de politie om de openbare orde te bewaken en hoogwaardigheidsbekleders te beschermen.

Het huidige systeem werd in 2019 gekocht van het Israëlische defensiebedrijf Elbit, maar werkt sinds de aanschaf niet goed. Medewerkers van de politie en Elbit proberen het systeem al drie jaar aan de praat te krijgen, maar zonder succes. Betrokken politiefunctionarissen vertelden tegenover NRC dat iedere test met het systeem tot nu toe is mislukt.

“Elbit heeft een systeem verkocht dat alles zou kunnen. Maar het kan heel veel niet, of is onwerkbaar. Het is niet voor niets dat andere landen zoals België het systeem al de deur uit hebben gegooid”, zo vertellen ingewijden aan het dagblad.

Verziekte werkverhoudingen

Het feit dat het tapsysteem niet functioneert, heeft de onderlinge verhoudingen tussen agenten en hun leidinggevenden geen goed gedaan. Ingewijden zeggen dat de werkverhoudingen daardoor verziekt zijn. Er zijn zelfs formele klachten tegen de politieleiding ingediend.

Het nieuws over het disfunctioneren van het tapsysteem is bewust naar buiten gebracht. Politiefunctionarissen zeiden dat ze geen andere keuze hadden. “Als we dit niet doen, lopen mensen gevaar. Dit is cruciaal, dit mag zo niet doorgaan”, aldus één van hen tegen NRC.

Politieagenten en burgers mogelijk in gevaar

Voor Roelof Bisschop (SGP) was dit aanleiding om schriftelijke vragen te stellen aan minister Yeşilgöz-Zegerius. Bisschop vraagt aan de minister hoelang zij al weet dat het tapsysteem niet werkt. “Waarom komt dit nu pas naar buiten?”, zo vraagt het Tweede Kamerlid zich af.

De SGP’er vraagt aan de minister van Justitie en Veiligheid of zij zich bewust is dat het disfunctioneren van hey tapsysteem politieagenten en burgers mogelijk in gevaar brengt. Hij wil weten of er gevallen bij de bewindsvrouw bekend zijn waarbij de veiligheid van politieagenten of burgers in het geding is geweest doordat het systeem niet werkte.

“Waarom is niet aan de voorkant, bij de aanbesteding, gecheckt of het mogelijk is om het tapsysteem van Elbit te implementeren in het Nederlandse ICT-en opsporingssysteem van de politie?”, vraagt Bisschop aan de minister. Hij wil weten welke voorwaarden het ministerie destijds oplegde aan het nieuwe tapsysteem.

SGP wil Nederlands alternatief Replay laten door ontwikkelen

Het Kamerlid vraagt zich hardop af waarom het ministerie van Justitie en Veiligheid niet hetzelfde heeft gedaan als België en het contract met Elbit heeft opgezegd. “Bent u van mening dat een niet werkend systeem alleen maar schade aan kan richten?”, zo wil Bisschop weten. Hij informeert of het nog mogelijk is om het contract te laten ontbinden.

De SGP-fractie heeft ook vragen over de kosten. De partij wil weten wie de externe technici betaalt die al drie jaar proberen om het tapsysteem aan de praat te krijgen. “Is in het contract met Elbit bedongen dat deze kosten voor rekening van de leverancier zijn?”, zo vraagt de SGP aan minister Yeşilgöz-Zegerius.

Tot slot heeft Bisschop nog een aantal vragen over het Nederlandse alternatief Replay, dat door Fox-IT is ontwikkeld. Dat werd als aanvullend systeem ontwikkeld, maar nam in praktijk de rol over van het tapsysteem van het Israëlische defensiebedrijf. Het Kamerlid wil weten of het niet mogelijk is om het tapsysteem van Fox-IT door te ontwikkelen tot een volwaardig systeem. Zodoende hoeven er geen twee afzonderlijke systemen naast elkaar te bestaan.

Update (3 oktober 2022): ook Geert Wilders en Lilian Helder (beiden PVV) hebben een aantal schriftelijke vragen gesteld over het functioneren van de tapkamer van de politie. De partij wil weten of het klopt dat het nieuwe systeem miljoenen heeft gekost en na drie jaar nog steeds niet naar behoren werkt. Ook wil de PVV antwoord op de vraag of het klopt dat het oude systeem nog steeds in gebruik is en regelmatig uitvalt. “Zo ja, waarom is de Kamer hiervan nooit, al dan niet vertrouwelijk, op de hoogte gesteld?”

Wilders en Helder vragen aan minister Yeşilgöz-Zegerius van Justitie en Veiligheid of het gebrekkige functioneren van het tapsysteem grootschalige politieacties of lopende opsporingsonderzoeken in gevaar heeft gebracht. “Klopt het dat het hele landelijke tapsysteem van de politie met regelmaat uren onbruikbaar is, hetgeen niet alleen grote risico’s oplevert voor agenten tijdens bijvoorbeeld een politie-inval, maar ook problemen oplevert bij het vinden van een ontsnapte gevangene of een weggelopen demente burger of een verward persoon, ofwel dat er dus levensgevaarlijke situaties ontstaan die voorkomen hadden kunnen en moeten worden?”, zo willen de Kamerleden weten.

Verder vraagt de PVV of het klopt dat meerdere politieagenten formele klachten hebben ingediend tegen de leiding, omdat het tapsysteem niet goed werkt. Tot slot wil de fractie weten waarom een Nederlandse partij niet in staat zou zijn om een eigen tapsysteem te bouwen. “Hoe gaat u zorgen voor de veiligheid van alle Nederlandse burgers en iedereen die zich binnen onze landsgrenzen bevindt?”, zo vraagt de partij zich af.

Update (5 oktober 2022): minister Yeşilgöz-Zegerius schrijft in een brief aan de vaste commissie voor Justitie en Veiligheid dat er geen gevallen bekend zijn waarbij de veiligheid van politieagenten in het geding was doordat het tapsysteem het liet afweten. De storingen hebben er ook niet voor gezorgd dat lopende opsporingsonderzoeken schade opliepen. Dat de personele verhoudingen zijn verslechterd, betreurt de bewindsvrouw.

Minister Yeşilgöz-Zegerius had liever gezien dat het nieuwe tapsysteem al werkte. Tegelijkertijd zegt ze erbij dat niet ongekend is dat de overgang van een oud naar een nieuw systeem veel tijd kost. “Systemen van een dergelijke omvang en complexiteit kennen dit soort doorlooptijden. Niet alleen worden alle technische omgevingen ingericht conform state of the art informatiebeveiliging, ook de koppelingen met de providers moeten worden ingericht, het moet voldoen aan de Nederlandse wet- en regelgeving, die bijvoorbeeld een geheimhoudersfilter nodig maakt”, zo schrijft ze aan de Tweede Kamer.

Tot slot vertelt de minister dat eindgebruikers op het punt staan om het nieuwe tapsysteem in de praktijk te testen. Voor komend jaar staat de verdere uitrol van het nieuwe systeem op de agenda. Het ministerie heeft contact opgenomen met de leverancier van het oude systeem om deze aankomend jaar in de lucht te houden, totdat het nieuwe systeem operationeel is.

Update (18 oktober 2022): minister Yeşilgöz-Zegerius heeft de vragen van Roelof Bisschop (SGP) over het haperende tapsysteem van de politie beantwoord. Ze erkent dat het tapsysteem last heeft van storingen met wisselende impact. “Het systeem dateert uit 2011, functioneert op dit moment voldoende maar is wel end-of-life. Daarom wordt het vervangen en wordt er hard gewerkt om een nieuw tapsysteem zo snel en zorgvuldig mogelijk te implementeren”, zo schrijft de minister.

De bewering dat het tapsysteem al drie jaar niet werkt, daar is de bewindsvrouw het niet mee eens. “In de afgelopen periode is gewerkt aan de voorbereiding van de implementatie van het nieuwe systeem. Deze implementatie, en vervolgens de uitrol, kost tijd, omdat het complexe en gevoelige technologie betreft en de opsporing ondertussen door moet blijven gaan”, aldus de minister. Totdat het nieuwe systeem is geïmplementeerd, blijft het oude systeem operationeel.

Volgens de minister zijn er geen gevallen waarbij storingen in het tapsysteem de veiligheid van politieagenten in gevaar heeft gebracht. Er zijn ook praktijkvoorbeelden waarbij het systeem schade heeft opgeleverd bij opsporingsonderzoeken. De reden waarom het kabinet ervoor heeft gekozen om zaken te doen met Elbit, is omdat deze partij beschikte over de beste prijs-kwaliteitverhouding. Ontbinding van het contract is volgens de minister niet in het belang van Nederland. “Dat zou de opsporing voor grote problemen plaatsen”, zegt de minister.

Replay, het systeem dat door het Nederlandse Fox-IT is ontwikkeld om IP-data te analyseren, is geen alternatief voor het huidige tapsysteem. Het systeem is enkele jaren geleden uitgefaseerd, omdat telecomaanbieders zijn overgestapt op een andere standaard. Ook is deze functionaliteit in het huidige systeem is opgenomen.

Update (18 oktober 2022): ook de vragen van Geert Wilders en Lilian Helder (beiden PVV) heeft de minister van Justitie en Veiligheid beantwoord. De antwoorden komen in grote lijnen overeen met die van SGP-Kamerlid Roelof Bisschop. Minister Yeşilgöz-Zegerius erkent dat de politie momenteel gebruikmaakt van een tapsysteem dat sinds 2011 draait en bestempeld is als end-of-life. Dat veroorzaakt van tijd tot tijd storingen. Als er een storing is, worden agenten direct hierover ingelicht zodat ze andere middelen kunnen inzetten.

Ondanks de storingen zijn er geen gevallen bekend waarbij opsporingsonderzoeken schade hebben opgelopen. Dataverlies door een prio1-storing is beperkt, en bovenal bekend. Als daar sprake van was, werd daarvan een aantekening gemaakt in het proces-verbaal. Dit had geen gevolgen voor het opsporingsteam, of de veiligheid van politieagenten.

Op de vraag of de onderlinge verhoudingen tussen politieagenten en leidinggevenden zijn verziekt, schrijft de minister het volgende: “De interne verhoudingen zijn onderkend, bespreekbaar gemaakt en er wordt gewerkt aan een afdelingsbrede veranderaanpak (…) De leiding van de Landelijke Eenheid neemt de zorgen van medewerkers serieus en bespreekt deze in alle openheid met teams waar dit aan de orde is. Dit geldt ook voor de afdeling interceptie en sensing.”

Techredacteur
Techliefhebber pur sang: Anton is gek op alles wat met technologie en internet te maken heeft. Cybersecurity, privacy en internetcensuur hebben dan ook zijn volle aandacht. Meer over Anton.
Plaats een reactie
Een reactie plaatsen