Kabinet brengt privacyrisico’s van hobbydrones in kaart

Kabinet brengt privacyrisico’s van hobbydrones in kaart

Laatst bijgewerkt: 24 juni 2020
Leestijd: 4 minuten, 12 seconden

Sander Dekker, minister voor Rechtsbescherming, heeft het rapport ‘Spioneren met hobbydrones en andere technologieën door burgers’ aangeboden aan de Tweede Kamer. Daaruit blijkt dat technologische ontwikkelingen het eenvoudiger en goedkoper is voor burgers om elkaar stiekem te bespioneren. Het hobbymatig gebruik van drones brengt eveneens privacyrisico’s met zich, zo blijkt uit onderzoek van de Tilburg University. De onderzoekers hebben eveneens verschillende reguleringsmogelijkheden in kaart gebracht. Komend najaar verwacht de minister met een kabinetsreactie op het rapport te komen.

Dat schrijft minister Dekker in een brief aan de Tweede Kamer.

Spionage

Alledaagse voorwerpen met ingebouwde minicamera’s en afluisterapparatuur, locatietrackers, smartphones, drones: vandaag de dag heeft de consument toegang tot een ongekend scala aan producten om anderen te bespioneren en af te luisteren. Aan de ene kant zijn er apparaten die hier nadrukkelijk voor zijn ontworpen (spionageproducten in enge zin, zoals beveiligingscamera’s). Aan de andere kant bestaan er producten die niet hiervoor bedoeld zijn, maar wel voor gebruikt kunnen worden (spionageproducten in brede zin, zoals drones). En je hoeft er niets eens voor naar de zwarte markt: je kunt ze gewoon online bestellen.

Dat brengt grote risico’s met zich mee voor onze privacy. Voorbeelden daarvan kennen we van het nieuws. Hoe vaak horen we wel niet verhalen voorbijkomen van een sportcoach die stiekem de kleedkamers filmt? Of dat er beelden op internet zijn opgedoken van mensen die in de sauna zitten? Of mensen op een naaktstrand of die lekker liggen te zonnen in de achtertuin en gefilmd worden door een drone? En zo zijn er nog wel meer voorbeelden te bedenken waarbij onze privacy wordt geschonden door spionageproducten.

“De steeds betere kwaliteit van opnames maakt het mogelijk om anderen vanaf grotere afstanden te bespioneren, zelfs door fysieke barrières als muren heen”, zo schrijven de onderzoekers in hun rapport. De mogelijkheid om dit stiekem te doen en opnames te verspreiden zijn nagenoeg onbeperkt. Daarom gaf minister Dekker de Tilburg University de opdracht om in te kijken “hoe het gebruik van hobbydrones en spionageproducten in enge zin door burgers beter kunnen worden gereguleerd” zodat onze privacy niet in het geding komt.

Handhaving

De onderzoekers hebben bestaande privacy- en gegevensbeschermingswetgeving bestudeerd en gekeken of daar hiaten in zitten. Uit deze inventarisatie blijkt dat de huidige (of toekomstige) wetgeving “een substantiële bescherming” biedt tegen de meeste privacyrisico’s. Grootste probleem is echter dat deze regels nauwelijks worden nageleefd en gehandhaafd.

Een belangrijke oorzaak hiervoor is dat de handhavingsmogelijkheden beperkt zijn. Volgens de onderzoekers heeft het gebruik van hobbydrones en spionageproducten in enge zin “een groot aantal relatief kleine incidenten tot gevolg”. Het is voor handhavingsinstanties als de Autoriteit Persoonsgegevens niet te doen om iedere foto, video of geluidsopname op rechtmatigheid te controleren. “Ook kan van het Openbaar Ministerie niet worden verwacht dat het elke heimelijke en onrechtmatige opname vervolgt”, aldus het rapport.

“Het is voor hen [buitengewone opsporingsambtenaren die de APV handhaven, red.] onmogelijk om constant de straten en de lucht in de gaten te houden om drones te spotten en ze vervolgens te volgen naar hun rechtmatige eigenaar. Handhaving van de wet biedt dus alleen bescherming tegen de meest ingrijpende incidenten, waarbij bijvoorbeeld de fysieke of ruimtelijke privacy van mensen op het spel staat.”

Maatregelen

De onderzoekers benadrukken dat regulering onvoldoende is om alle mogelijke privacyrisico’s in te dammen. Het zou bijvoorbeeld ook aan de markt overgelaten kunnen worden. Naast spionageproducten bieden zij ook anti-spionageproducten aan. Daarmee kunnen zij zich beschermen tegen ongewenste spionage- en afluisterpraktijken. Het tegenargument is dat je hiermee een onwenselijke wapenwedloop creëert. Het beschikbaar stellen van informatie over privacyinbreuk, het inbouwen van privacy by design oplossingen en het verzorgen van trainingen zijn andere manieren om vanuit de markt privacyschendingen door hobbydrones en andere spionageproducten in brede zin te voorkomen.

Een ander voorstel van de onderzoekers is dat de minister landelijke bewustwordingscampagnes in het leven roept.  Daarmee attendeert de overheid burgers op de gevaren van spionageproducten en kan ze duidelijk maken wat wel en niet is toegestaan. Dit soort campagnes zijn naar eigen zeggen effectief bij producten waarbij mensen in algemene zin niet van plan zijn om de privacy van anderen te schenden, zoals drones. Er zijn ook maatschappelijke organisaties en verenigingen die dronepiloten informeren over mogelijke privacyschendingen.

Het invoeren van een systeem voor registratie en certificering zou eveneens onderzocht kunnen worden. Dan weet je wie de kopers en verkopers zijn en is het makkelijker hen aan te spreken op hun verantwoordelijkheid. Tot slot zou de overheid kunnen overwegen om de verkoop van specifieke spionageproducten aan banden te leggen, zoals in Duitsland gebeurt.

Kabinetsreactie

Minister Dekker hoopt in het najaar met een kabinetsreactie op het onderzoeksrapport te komen. In voorbereiding daarop wil hij in gesprek met belanghebbende organisaties, waaronder de betrokken bedrijven, de politie, het Openbaar Ministerie en belangenbehartigers van onze privacy. “Tegen die achtergrond verwacht ik dat ik in het najaar uw Kamer een beleidsreactie op het rapport kan toezenden waarin ik inga op de genoemde privacyrisico’s en conclusies zal trekken met betrekking tot de onderzochte reguleringsopties”, aldus de minister.

Privacy en security redacteur
Techliefhebber pur sang: Anton is gek op alles wat met technologie en internet te maken heeft. Cybersecurity, privacy en internetcensuur hebben dan ook zijn volle aandacht. 

Meer artikelen uit het ‘Nieuws’ dossier

Reacties
Plaats een reactie
Een reactie plaatsen