Koepelorganisatie GGD GHOR verstrekt op haar website informatie over het verwijderen van persoonsgegevens bij de diverse GGD-afdelingen in het land. Iedereen kan een dataverwijderingsverzoek indienen, maar afhankelijk van de situatie kunnen mogelijk niet alle gegevens worden gewist. Verder wijst de organisatie op de consequenties van het verwijderen van persoonsgegevens.
GGD GHOR beschrijft in een persbericht gedetailleerd wat er wel en niet mogelijk is bij een dataverwijderingsverzoek.
Tweede Kamer roept minister De Jonge op het matje
Het is eind januari als Daniël Verlaan, techjournalist bij RTL Nieuws, een groot datalek bij de GGD aan de kaak stelt. Medewerkers hadden maandenlang toegang tot miljoenen persoonsgegevens van Nederlanders die een testafspraak hadden gemaakt. Via de print- en exportfunctie van twee IT-systemen was het mogelijk om privacygevoelige informatie van burgers binnen te harken. Deze gegevens verkochten ze vervolgens via kanalen als Snapchat, Telegram en Wickr aan de hoogste bieder.
Het management was al sinds afgelopen zomer op de hoogte van de misstanden, maar besloot niet om in te grijpen. Ook minister Hugo de Jonge van Volksgezondheid, Welzijn en Sport wist van de problemen af, maar deed er niets mee. Totdat hij op het matje werd geroepen door de Tweede Kamer. Aanvankelijk zei hij tegen de Kamer dat ‘tegen dit soort criminaliteit geen kruid is opgewassen’. Later kwam hij daar op terug. In een tweede debat erkende hij dat privacy en veiligheid geen topprioriteit waren op het moment dat de systemen opgeschaald moesten worden. Ook erkende hij dat hij de Kamer in het vorige debat verkeerd had ingelicht.
Tientallen Nederlanders dienen dataverwijderingsverzoek in
Minister De Jonge heeft inmiddels maatregelen genomen om herhaling te voorkomen. Zo zijn de print- en exportfunctionaliteit grotendeels uitgeschakeld, is de zoekmogelijkheden in de IT-systemen beperkt, worden er meer controles uitgevoerd om misbruik te voorkomen en vindt er over enkele weken een externe audit plaats. Verder lichten externe IT-experts de systemen door, wordt de VOG-administratie (Verklaring Omtrent Gedrag) op orde gebracht en loopt er een forensisch en strafrechtelijk onderzoek naar eventueel misbruik van persoonsgegevens.
Alle maatregelen ten spijt is het vertrouwen bij veel burgers weg. Er zijn geen aanwijzingen dat mensen zich niet durven te laten testen door het privacyschandaal, waarvoor de Tweede Kamer vreesde. Begin deze maand werd echter duidelijk dat tientallen Nederlanders aan de regionale GGD hebben gevraagd om hun persoonsgegevens te verwijderen. In West-Brabant hebben minimaal 20 mensen een dataverwijderingsverzoek ingediend, in Limburg zeker 44 Nederlanders.
Mitsen en maren bij dataverwijderingsverzoek CoronIT
Kan en mag de GGD zomaar persoonsgegevens uit hun systemen verwijderen? Dat is afhankelijk van het systeem waarin de gegevens zijn opgeslagen. De GGD gebruikt twee systemen: CoronIT en HPzone. In het eerstgenoemde systeem staan Nederlanders die een testafspraak hebben gemaakt voor een PCR-test en de uitslag daarvan. Het tweede systeem wordt gebruikt voor bron- en contactonderzoek.
De persoonsgegevens van mensen die door de GGD zijn getest kunnen uit CoronIT verwijderd worden. Dit heeft echter wel consequenties, zo waarschuwt GGD GHOR. Om te beginnen kan de gezondheidsinstantie deze persoon niet waarschuwen als blijkt dat zijn of haar gegevens zijn buitgemaakt bij de datadiefstal. En als de testuitslag nog niet binnen is, kan de GGD deze persoon niet op de hoogte brengen. Er is één uitzondering: mensen die zich willen laten vaccineren of zich onlangs hebben laten inenten en hun vaccinatiegegevens niet willen laten verwijderen, kunnen hun persoonsgegevens niet laten wissen.
Verwijderen van persoonsgegevens ingewikkelder bij HPzone
Nederlanders die positief zijn getest op corona en zijn opgenomen in HPzone voor bron- en contactonderzoek, kunnen hun gegevens niet laten verwijderen. De Wet op de publieke gezondheid (WPG) schrijft voor dat de persoonsgegevens in dat geval moeten worden bewaard zolang de pandemie voortduurt (met een maximum van vijf jaar). Dit is om infectieziektebestrijding mogelijk te maken.
Als iemand niet is getest, maar wel geregistreerd staat in HPzone, dan staat hem niets in de weg om zijn gegevens te laten verwijderen. Dit scenario is mogelijk als iemand in zijn omgeving positief is getest op corona en hij in het bron- en contactonderzoek naar voren komt. Keerzijde is dat de GGD hem niet op de hoogte brengen als blijkt dat zijn persoonsgegevens zijn gestolen bij het datalek.
Zo dien je een dataverwijderingsverzoek in
Nederlanders die een dataverwijderingsverzoek willen indienen, moeten hiervoor bij hun regionale GGD aankloppen. Wie in meerdere regio’s gebruik heeft gemaakt van de diensten van de GGD, hoeft zijn verzoek slechts bij één GGD indienen. Via de website van de GGD of het landelijke informatienummer kunnen mensen uitzoeken bij welke afdeling ze een dataverwijderingsverzoek moeten indienen.
Update (24 februari 2021): De Telegraaf meldt dat honderden Nederlanders aan de GGD gevraagd hebben om persoonsgegevens uit de systemen van de gezondheidsdienst te verwijderen. Alleen al in Limburg zouden 344 mensen een dataverwijderingsverzoek ingediend hebben.
Iedereen die aan de GGD gevraagd heeft om hun persoonsgegevens te laten verwijderen, heeft een brief ontvangen van de regionale afdeling van de GGD. Daarin waarschuwt de gezondheidsinstantie dat het verwijderen van de gegevens gevolgen kan hebben voor vaccinatie. Deze mededeling is niet bij iedereen in goede aarde gevallen. Sommigen zien dit als een chantagemiddel om mensen op andere gedachten te brengen.
Raymond Stijns van GGD Zuid-Limburg ontkent dat de brief als drukmiddel wordt gebruikt. “We begrijpen de kritiek helemaal, maar we zullen toch op de een of andere manier moeten wijzen op de consequenties van gegevens verwijderen. Het is absoluut niet bedoeld als drukmiddel. We hebben er vooraf, met alle GGD’en samen, heel goed over nagedacht op welke manier we duidelijk moeten maken wat er gebeurt na uitschrijving. Dat proberen we op een zo zorgvuldig mogelijke manier te doen.”
