De European Data Protection Board (EDPB) is niet te spreken over vier wetsvoorstellen die financiële instellingen verplichten om verregaande controles uit te voeren bij vermoedens van witwaspraktijken. Dat kan tot ernstige privacyinbreuk leiden, maar er tevens voor zorgen dat mensen geen bankrekening meer kunnen openen. De toezichthouders vinden het een beter idee om strenge regels voor datahandelaren in het leven te roepen.
Dat schrijft de koepelorganisatie, waar alle nationale toezichthouders van de EU-lidstaten in zijn vertegenwoordigd, in een brief aan het Europees Parlement en de Raad van de Europese Unie. Ook de Autoriteit Persoonsgegevens is kritisch over de voorstellen van de Europese Commissie.
Europese Commissie wil bevoegdheden verder uitbreiden
Het is de taak van banken en andere financiële instellingen om ervoor te zorgen dat het betalingsverkeer in goede banen verloopt. Geld witwassen, terrorisme en andere criminele activiteiten financieren of betalingsfraude plegen is vanzelfsprekend uit den boze. Zodra een bank vermoedt dat er sprake van is, moeten ze diepgravend onderzoek doen en dat melden bij de politie en andere autoriteiten.
In theorie klinkt het goed dat banken hier bovenop zitten. In praktijk kan het echter uiterst nadelig uitvallen voor burgers. Onderzoeken naar witwasschandalen of financiering van criminele handelingen is erg ingrijpend. Het kan ervoor zorgen dat mensen het label ‘crimineel’ opgeplakt krijgen, met alle gevolgen van dien. Zo kan de bank bij vermoedens een bankrekening blokkeren. En als je eenmaal als potentiële crimineel wordt gezien, probeer de bank dan maar eens van het tegendeel te bewijzen.
Het bovenstaande gebeurt nu al. Als het aan de Europese Commissie ligt, dan worden de bevoegdheden nog verder uitgebreid. De uitbreidingen die het dagelijks bestuur van de EU voor ogen heeft, gaan dusdanig ver dat de EDPB een brandbrief heeft geschreven aan het Europees Parlement en de Raad van de Europese Unie.
‘Buiten de maatschappij geplaatst’
Katja Mur, bestuurslid bij de Autoriteit Persoonsgegevens, waarschuwt voor verregaande consequenties. Ze benadrukt dat iedereen financiële diensten nodig heeft om een normaal leven te kunnen leiden, bijvoorbeeld om je salaris te ontvangen of je rekeningen te betalen. “Krijg jij onterecht het stempel ‘witwasser’, dan word je buiten de maatschappij gezet. Banken moeten dus zeer zorgvuldig met jouw persoonsgegevens omgaan en voorkomen dat je onterecht zo’n stempel krijgt. Goede wetgeving moet de rechtsbescherming van mensen garanderen. Dat is met de huidige voorstellen echter niet het geval.”
In plaats van banken aan te pakken, is het volgens de koepelorganisatie van toezichthouders verstandiger om strenge regels op te leggen voor datahandelaren. Deze dienstverleners maken onder meer zwarte lijsten van mensen die standaard extra gecontroleerd moeten worden. Op die manier denken de privacywaakhonden dat mensen niet onterecht als crimineel bestempeld worden en zich daar niet tegen kunnen verdedigen.
Strenge waarborgen voor raadplegen persoonsgegevens
De EDPB wil concreet dat de Europese Commissie in de wetsvoorstellen vastlegt welke persoonsgegevens banken mogen gebruiken bij controles. Ook moeten strenge waarborgen worden ingebouwd voor het gebruik van deze gegevens. Dan moet je denken aan beveiliging, dataminimalisatie en bewaartermijnen. Dat is nu niet het geval.
Mur: “In jouw betaalgegevens is te zien dat jij een drankje hebt afgerekend in een gaybar, of dat jij een factuur van een therapeut hebt betaald. Hele normale zaken, die helaas nog steeds soms tot vervelende reacties leiden. Dat is een indringende kijk in je leven en heeft niets met witwassen of terrorismefinanciering te maken. Dat moet alleen mogen als het écht nodig is. En er moet alles aan gedaan worden om die gegevens niet op straat te laten belanden.”
Het gaat om vier wetsvoorstellen van de Europese Commissie. De voorstellen zijn nog niet in beton gegoten. Volgens de Autoriteit Persoonsgegevens wordt er nog onderhandeld over de inhoud van de voorstellen.
