Op woensdag 22 november vinden de Tweede Kamerverkiezingen plaats in Nederland. Bits of Freedom vindt het een goede zaak dat politieke partijen technologie inzetten om hun kiezers te overtuigen op hen te stemmen. We moeten echter de schaduwzijden niet vergeten: partijen geven tonnen uit aan microtargeting. Grote technologiebedrijven hebben zodoende invloed op de uitkomst van de verkiezingen.
Dat zegt de burgerrechtenorganisatie in een persbericht.
Slimme algoritmes en manipulatie
De verkiezingscampagne is in volle gang. Politieke partijen geven enorme geldbedragen uit aan online advertenties om kiezers te overtuigen op hen te stemmen. Deze advertenties zijn gericht en afgestemd op hele specifieke doelgroepen. Zo richtte de BoerBurgerBeweging (BBB) advertenties op kiesgerechtigden met een interesse in André Hazes en paardrijden. Deze vorm van campagne voeren noemen we ook wel microtargeting.
“Door gerichte boodschappen op bepaalde groepen af te vuren, kunnen dit soort advertenties stemmers heel slim beïnvloeden. Dit komt doordat de algoritmen van Meta en Google precies weten aan wie ze de boodschap moeten tonen om diegene erin te laten geloven. Dat is meteen het verschil met adverteren in de publieke ruimte, zoals het ophangen van VVD-posters in Amsterdam-Zuid. Daar zit een stuk minder manipulatie achter”, zo zegt Lotje Beek, beleidsadviseur en expert online platformen bij Bits of Freedom.
Politieke partijen geven volgens haar tonnen uit aan microtargeting. De afgelopen maand besteedde het CDA 19.900 euro aan deze vorm van campagnevoeren. Samen met Volt (31.500 euro) en GroenLinks/PvdA (42.600 euro) spannen zij de kroon. “Iedereen die het kan betalen, kan mensen online beïnvloeden. Dat is gevaarlijk”, aldus Beek.
Ook onbetaalde content beïnvloedt verkiezingscampagne
De beleidsadviseur maakt zich niet alleen zorgen om betaalde vormen van campagnevoeren. Ook onbetaalde content op sociale media kan kiezers in verkiezingstijd beïnvloeden. “De algoritmen van Big Tech bedrijven neigen ernaar om heftige content een plekje bovenaan je feed te geven. Dat doen ze omdat mensen langer blijven scrollen als ze heftige berichten zien. Hoe langer je scrollt, hoe meer advertenties je potentieel ziet en dus hoe meer Big Tech aan je verdient”, zo vertelt Beek.
Ze waarschuwt dat dit polariserend kan werken en mensen een verkeerd beeld van de werkelijkheid geeft. “Algoritmen zorgen ervoor dat het maatschappelijk debat alleen maar uit extremen bestaat. Juist in verkiezingstijd is dit extra gevaarlijk”, benadrukt Beek.
‘Slimme algoritmes vormen in verkiezingstijd een collectief probleem’
In een democratische rechtsstaat moeten kiesgerechtigden de mogelijkheid hebben om zich op een eerlijke en vrije manier te informeren over de standpunten van politieke partijen. Door online politieke advertenties en slimme algoritmes komt dit principe in gevaar. “Dit is een collectief probleem waar iedereen de gevolgen van ondervindt. Het kan niet zo zijn dat in ons land volksvertegenwoordigers door ongeïnformeerde stemmen worden verkozen”, waarschuwt Evelyn Austin, directeur van Bits of Freedom.
Technologie maakt ons leven makkelijker en leuker, maar we moeten de schaduwzijde ervan volgens Austin niet uit het oog verliezen. Om mensen hiervan bewust te maken, lanceert de belangenorganisatie deze week de campagne ‘I love technologie, maar wel onder mijn voorwaarden’.
Eén van die voorwaarden is dat online politieke advertenties zich alleen mogen richten op mensen die 18 jaar of ouder zijn, en in de regio wonen waar de verkiezingen plaatsvinden. Bits of Freedom doet nu al een oproep aan het volgende kabinet: reguleer gepersonaliseerde advertenties en roep ‘sensatiebeluste algoritmen’ een halt toe.
