De Autoriteit Persoonsgegevens is deze week gestart met een onderzoek naar de Dienst Uitvoering Onderwijs (DUO). De uitvoeringsinstantie maakte gebruik van een risicomodel die de kans inschatte dat een student fraudeerde met studiefinanciering. In praktijk bleek dat het fraudecontrolesysteem vooral mensen met een migratieachtergrond eruit pikte.
De minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap Robbert Dijkgraaf kondigt het onderzoek van de toezichthouder aan in een brief aan de Tweede Kamer.
Studenten met migratieachtergrond ‘opvallend vaak’ beschuldigd van fraude
Uit een gezamenlijk onderzoek van NOS op 3 en onderzoeksplatform Investico bleek dat studenten met een migratieachtergrond opvallend vaak worden beschuldigd van fraude met studiefinanciering. De redacties maakten een rondgang langs advocaten die studenten verdedigden die hiervan werden beticht. In de afgelopen tien jaar ondersteunden zij in totaal 376 studenten die ervan werden beschuldigd te frauderen met de uitwonende beurs.
In nagenoeg alle gevallen hadden de studenten een migratieachtergrond. In een reactie op deze bevinding zei minister Dijkgraaf “grondig na te willen gaan” of de fraudecontroles door DUO eerlijk waren verlopen. De bewindsman zei dit een “bijzonder verontrustend signaal” te vinden. Hij beloofde om met DUO in gesprek te gaan over het controleproces.
Op deze vragen moet de AP een antwoord vinden
In een brief gericht aan de Tweede Kamer schrijft minister Dijkgraaf dat hij de Autoriteit Persoonsgegevens de opdracht heeft gegeven om een onderzoek te starten naar het controlesysteem dat DUO gebruikt om fraude met studiefinanciering aan het licht te brengen. De toezichthouder is deze week gestart met het onderzoek en is zelfs al fysiek langsgeweest bij de uitvoeringsorganisatie.
De Autoriteit Persoonsgegevens moet antwoord geven op de vraag hoe het controlesysteem, dat DUO al sinds 2012 gebruikt, tot stand is gekomen en of het discriminatie mogelijk in de hand werkt. Verder kijkt de toezichthouder of de uitvoeringsinstantie met zwarte lijsten of andere ‘schaduwinformatie’ heeft gewerkt om te bepalen wie in aanmerking kwam voor extra controle. Tot slot moet de AP verbeterpunten formuleren over de bestaande processen rond bezwaar en beroep.
Minister streeft naar ‘eerlijk en rechtvaardig proces’ voor studenten
“De in deze brief genoemde acties zie ik als een belangrijke stap om te komen tot waarborgen voor een eerlijk en rechtvaardig proces voor de uitwonendencontrole. Iedereen moet erop kunnen vertrouwen dat ook bij de uitwonendencontrole gelijke gevallen op een gelijke manier worden behandeld”, zo eindigt minister Dijkgraaf zijn brief.
Hoeveel tijd het onderzoek in beslag zal nemen, is onbekend. De bewindsman hoopt nog vóór het einde van het jaar de bevindingen aan de Tweede Kamer te kunnen presenteren.
Mogelijk ook sprake van discriminatie bij systeem voor visumaanvraag
Het is niet de eerste keer dat een ministerie wordt beticht van het in de hand werken van discriminatie. Een functionaris gegevensbescherming op het ministerie van Buitenlandse Zaken waarschuwde in 2022 dat het systeem voor de visumaanvraagprocedure visumaanvragers profileert. Het ministerie deed niets met deze waarschuwing.
Dat baarde de Autoriteit Persoonsgegevens zorgen en besloot om opheldering te vragen bij verantwoordelijk minister Wopke Hoekstra over “de noodzakelijkheid en proportionaliteit van de gegevensverwerking” bij visumaanvragen.
