Amsterdammers krijgen meer zeggenschap over hun data

Oude I Amsterdam logo bij het Rijksmuseum

Inwoners van Amsterdam moeten meer kunnen bepalen wat er met hun data gebeurt en wie er toegang tot heeft. Daarvoor wil de hoofdstad hen meer digitale rechten toekennen. Eén van de initiatieven is om een ‘verwijder mijn data knop’ te ontwikkelen. Amsterdammers kunnen hiermee de gemeente verzoeken hun data te verwijderen als hiervoor geen wettelijke verplichting of noodzaak bestaat.

Dat schrijft Amsterdam in het rapport Datastrategie Amsterdam. In het document staan richtlijnen voor de gemeente en bedrijven voor het opslaan en gebruiken van data over de inwoners van de stad.

Amsterdam wil ‘data-economie’ rigoureus aanpakken

Anno 2021 is de gemeente een van de vele instanties die data over burgers verzamelt. Steden, maar ook steeds vaker dorpen hangen vol met Automatic Number Plate Recognition (ANPR) camera’s en andere sensoren, die iedere stap van burgers nauwlettend volgen. Ook bedrijven doen mee aan deze trend en gebruiken technologische hulpmiddelen om het gedrag van hun klanten te monitoren, gevraagd of ongevraagd.

Dat college van B&W van Amsterdam wil de huidige ‘data-economie’ grondig aanpakken en veranderen. Uitgangspunt daarbij is dat Amsterdammers moeten kunnen bepalen wat er met data over hen gebeurt. “Digitale rechten zijn het uitgangspunt om Amsterdammers zeggenschap over hun data te geven”, zo schrijft de gemeente in de Datastrategie Amsterdam.

Daarvoor heeft het college twee doelstellingen geformuleerd. Enerzijds moeten data over dingen die zich in de openbare ruimte afspelen toegankelijk zijn voor de gemeente, haar bewoners en bestuurders. Anderzijds moeten bedrijven die over deze data beschikken de toegang daartoe vergroten.

‘Samenwerking is essentieel voor transitie’

“Het college wil toe naar een digitale stad waar niet alleen degene die data verzamelt bepaalt wat ermee gebeurt, maar ook dat degene die in de data beschreven wordt er iets over te zeggen heeft. Die ambitie hebben we niet alleen voor data in het publieke domein, maar ook voor data in het commerciële domein”, zo lezen we in de Datastrategie. Dit betekent niet dat bedrijven direct al hun databases open moeten te zetten, maar wel dat ze, samen met de gemeente, gaan nadenken over alternatieven voor de ‘onhoudbare data-economie’.

De gemeente zegt hiervoor te willen samenwerken met wetenschappers, bedrijven en inwoners van de hoofdstad. “Zonder de inzichten uit de praktijk en de creativiteit en kennis die in grote mate in de stad aanwezig is kunnen we onze doelen niet realiseren. Samenwerken is essentieel om te zien waar behoefte aan is op het gebied van databeleid, wat het effect is van deze strategie en hoe we deze in de toekomst kunnen door ontwikkelen en verbeteren”, meent het college.

Amsterdam denkt na over een ‘verwijder mijn data knop’

Uiteraard heeft de gemeente al nagedacht over hoe zij invulling kan geven om deze ambities te verwezenlijken. De eerste stap over meer zeggenschap over data, is dat iedereen weet wie welke data verzamelt in de openbare ruimte. Samen met de Openbare Bibliotheek gaat Amsterdam een publieksprogramma over datawijsheid ontwikkelen. Ook wil het college dat alle bedrijven en organisaties die data verzamelen via sensoren in de openbare ruimte van de gemeente, dit gaan melden. Samen met het Instituut voor Informatierecht gaat de gemeente onderzoeken welke wettelijke en beleidsmatige middelen ze heeft om dit te doen.

De gemeente verzamelt veel data, omdat het nodig is om publieke taken uit te voeren. Denk aan het verzamelen van zwerfafval, verhelpen van gevaarlijke verkeerssituaties of het tegengaan van overlast door hangjongeren. Het college erkent echter dat de gemeente ook data verzamelt waar inwoners niet altijd zeggenschap over hebben. Ook daar wil ze iets aan doen. Eén van de voorstellen is om een ‘verwijder mijn data knop’ of vergelijkbare tool te introduceren. Amsterdammers kunnen de gemeente dan verzoeken om alle data te verwijderen die ze bewaart waar geen wettelijke verplichting of noodzaak voor verzameling bestaat.

Verder wil Amsterdam een modern authenticatiemiddel lanceren waarmee inwoners en ‘gebruikers van de stad’ op een privacyvriendelijke manier digitaal kunnen identificeren. Daarvoor werkt de gemeente in het project Goed-ID. Tot slot wil de gemeente aan inwoners vragen wat zij van het in september gelanceerde algoritmeregister en datagebruik in algoritmen willen weten. Op basis van deze input wil de hoofdstad het register de komende maanden verder ontwikkelen.

Amsterdam wil zelf meer data verzamelen en delen

De hoofdstad beschrijft in haar Datastrategie dat ‘digitale rechten’ en dataminimalisatie de uitgangspunten vormen van het beleid van de gemeente. Tegelijkertijd somt het college allerlei manieren op om meer informatie over de openbare ruimte te verzamelen, en te delen met allerlei instanties. Klinkt tegenstrijdig, maar volgens de gemeente gaat het prima samen.

In plaats van data over de publieke ruimte op te kopen van particuliere partijen, gaat Amsterdam op zoek naar nieuwe databronnen. Zo wil het college in nieuwe overeenkomsten met leveranciers en samenwerkingsverbanden met organisaties afspreken dat data die in dit verband worden verzameld of gecreëerd, toekomen aan de gemeente. “Zo kunnen data die met gemeenschapsgeld tot stand komen voor publieke doelstellingen en taken ingezet blijven worden.”

Amsterdam zegt verder afspraken te hebben gemaakt met het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) om de komende twee jaar data te delen. Soortgelijke samenwerkingsverbanden wil de hoofdstad ook met andere partijen aangaan. “Zo hoeft er minder informatie over de stad en Amsterdammers te worden opgeslagen en worden we niet afhankelijk van private dataverzamelingen”, verdedigt het college.

Om ervoor te zorgen dat alle Amsterdammers dezelfde kansen of toegang tot dienstverlening krijgen, gaat een gespecialiseerd team aankomend jaar op zoek naar groepen die ondervertegenwoordigd worden in de datasets van de gemeente. “Daarbij is het uiteraard niet de bedoeling dat er onnodig nieuwe persoonsgegevens worden verwerkt”, benadrukt de gemeente.

Privacy en security redacteur
Techliefhebber pur sang: Anton is gek op alles wat met technologie en internet te maken heeft. Cybersecurity, privacy en internetcensuur hebben dan ook zijn volle aandacht. 
Plaats een reactie
Een reactie plaatsen