Algoritmisch toezicht is bij steeds meer bedrijven en organisaties aan de orde van de dag. Door medewerkers te monitoren met algoritmes, wil de werkgever de efficiëntie van zijn personeel vergroten. In praktijk leidt het echter veelal tot een hogere werk- en prestatiedruk en burn-outklachten. Om hier iets tegen te doen moeten werkgevers het gesprek aangaan met hun werknemers over het inzetten van algoritmes en het gebruik van data bij het aansturen van medewerkers.
Dat is de conclusie van het rapport ‘Eigen ritme of algoritme?’, dat is uitgevoerd door het Rathenau Instituut en TNO.
Dit moet je weten over algoritmisch toezicht
Algoritmisch toezicht is een fenomeen waarbij het erom draait om managers op de werkvloer te vervangen door data-gedreven systemen. Niet een menselijke productieleider of fabrieksopzichter die erop toeziet dat de gewenste productie wordt behaald, maar kunstmatige intelligentie en slimme algoritmes nemen deze taak over. Een goed voorbeeld hiervan is Uber: klanten ophalen, de route uitzetten en de rit afrekenen, de applicatie stuurt chauffeurs aan en regelt alle randzaken. Dankzij algoritmisch toezicht hebben zij hier geen omkijken naar.
Uit onderzoek van het Rathenau Instituut en TNO blijkt dat steeds meer bedrijven algoritmes inzetten om managementtaken te automatiseren. Dan moet je denken aan het aansturen van werknemers en het controleren van de kwaliteit van hun werkzaamheden. In callcenters bijvoorbeeld zetten algoritmes gesprekken om in tekst en analyseren deze om de verkoopaantallen te stimuleren. In de groenvoorziening hoeven werknemers niet langer op de toezichthouder te wachten om de kwaliteit van hun werk te controleren. Ze maken een foto van hun werk, uploaden deze via een app en een algoritme beoordeelt de kwaliteit terwijl zij ondertussen doorgaan naar de volgende klus.
Algoritmisch toezicht kan leiden tot hogere mentale belasting
Op welke schaal dit gebeurt, is onbekend: daarover bestaan geen harde cijfers. Wat volgens de onderzoekers als een paal boven water staat, is dat algoritmisch toezicht een negatieve impact heeft op de werkervaring door werknemers. Uit een enquête onder 60.000 deelnemers blijkt dat 28 procent meer controle ervaart door de inzet van algoritmes. Deze groep heeft vaker last van een hogere mentale belasting, hogere werk- en prestatiedruk en lagere productiviteit.
“De manier waarop algoritmisch management wordt ingezet, is bepalend voor de effecten op de werkbeleving van werknemers. Als die meer controle ervaren door de inzet van technologie, ervaren ze bijvoorbeeld ook minder autonomie en meer werkdruk en burn-outklachten”, zegt onderzoeker Wouter van der Torre van TNO. In een krappe arbeidsmarkt is het juist belangrijk dat er aantrekkelijke banen worden gecreëerd. “Als je alle autonomie en al het menselijk contact wegautomatiseert, werkt dat averechts”, zo zegt hij tegenover de Volkskrant.
Werkgevers moeten gesprek aangaan met medewerkers
Djurre Das, onderzoeker bij het Rathenau Instituut, stelt dat de toename van algoritmisch toezicht grote gevolgen heeft voor hoe mensen hun werk verrichten. Hij noemt verschillende voorbeelden van de negatieve gevolgen van algoritmisch toezicht. “Ik sprak vrouwen bij een callcenter die bang waren dat ze, als ze ongesteld waren, te lang deden over hun toiletbezoek. Sommige medewerkers renden in de pauze naar de supermarkt omdat ze bang waren te laat terug te komen van hun lunchpauzes”, zo vertelt hij aan de Volkskrant.
Volgens Van der Torre en Das is er maar één oplossing uit deze impasse: werkgevers en werknemers moeten met elkaar het gesprek aangaan over de inzet van algoritmisch toezicht. “Essentieel zijn de keuzes die organisaties maken. Welk doel willen ze nastreven? Welke data willen ze daarvoor verzamelen? Waar kunnen medewerkers verhaal halen als ze het niet eens zijn met de keuze die algoritmes maken? Daarover moeten werkgevers en werknemers nu het gesprek aangaan”, aldus Das.
