Aleid Wolfsen pleit voor invoering smartengeldregeling

Man haalt geld uit zijn portemonnee

Mensen waarvan de persoonsgegevens zijn misbruikt of onzorgvuldig zijn gebruikt door instanties, hebben recht op smartengeld. Het recht op bescherming van persoonsgegevens moet wettelijk vastgelegd worden. Smartengeld bij privacyschending moet de regel zijn, geen uitzondering.

Dat schrijft Aleid Wolfsen, bestuursvoorzitter van de Autoriteit Persoonsgegevens, in een blog.

‘Privacyschendingen zijn schendingen in het kwadraat’

Door het onzorgvuldig omgaan met persoonsgegevens lijden mensen vaak emotionele schade, zo stelt Wolfsen. Hebben slachtoffers dan geen recht op smartengeld? De bestuursvoorzitter van de toezichthouder vindt dit een relevante vraag. “Het recht op bescherming van persoonsgegevens behoort tot de belangrijkste vrijheidsrechten van dit tijdperk”, zo schrijft hij.

“In een samenleving die in hoog tempo digitaliseert, geeft dit recht immers ook extra bescherming aan veel andere grondrechten en waarden. Zoals het recht op privacy, vrijheid van geloof, eerlijke verkiezingen en gelijke behandeling. En met alle data die worden verzameld, liggen profilering en ondoorzichtige besluitvoering door algoritmes op de loer, met alle risico’s van dien.”

Wolfsen noemt privacyschendingen niet voor niets ‘schendingen in het kwadraat’. Slachtoffers hebben volgens hem dan ook meer aan persoonlijke compensatie dan ‘een boete die in de schatkist verdwijnt’. De bestuursvoorzitter zegt niet dat de bestuurlijke boetes moeten verdwijnen, die blijven ‘onverminderd belangrijk’.

‘Hoe bewijs je een kras op je ziel?’

De Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG) verplicht instanties om bij privacyschendingen zowel materiële als immateriële schade te vergoeden. Maar hoe stel je vast dat je immateriële schade hebt geleden door de schending? Hoe bewijs je bijvoorbeeld dat een onterechte melding op een zwarte lijst een emotionele impact op je leven of gemoedstoestand heeft gehad? Of dat discriminatie door een algoritme frustratie, angst of stress heeft veroorzaakt? Of zoals Wolfsen het formuleert: “Hoe bewijs je een kras op je ziel?”

Om immateriële schade te verhalen, moet je bij de rechtbank aankloppen. Wolfsen benadrukt dat er in binnen- en buitenland jurisprudentie bestaat waar de rechter smartengeld toekent aan een slachtoffer van privacyschending. Als voorbeeld noemt de bestuursvoorzitter een gemeente die door de kantonrechter was veroordeeld tot het betalen van 500 euro aan smartengeld. De gemeente had onrechtmatig het burgerservicenummer (BSN), e-mailadres en telefoonnummer van een inwoner op haar website geplaatst.

‘Smartengeld moet de regel zijn, geen uitzondering’

Bij de bovenstaande veroordeling gaat het om de verwerking van gevoelige gegevens, namelijk het BSN. “Maar ik zou werkelijk niet weten waarom dat voor andere persoonsgegevens anders zou liggen. Zeker als de schending het gevolg is van onzorgvuldig of onnadenkend handelen of er meer grondrechten of waarden in het geding zijn”, meent Wolfsen.

Volgens de topman van de privacywaakhond moeten schendingen van andere persoonsgegevens ook gekwalificeerd als ernstig strafbare feiten. “Dan valt toch moeilijk vol te houden dat die inbreuken geen immateriële schade veroorzaken?” Om iedere twijfel weg te nemen bij rechters of bij ‘gewone persoonsgegevens’ ook smartengeld moet worden toegekend, moet het kabinet dit opnemen in de wet. “Bijvoorbeeld door expliciet te vermelden dat bij het schenden van die grondrechten het recht op smartengeld een juridisch feit is als dat het gevolg is van onnadenkend of onzorgvuldig gedrag.”

Wolfsen vindt het onbegrijpelijk dat ‘een kras op een fiets of een auto’ wel standaard leidt tot een schadevergoeding, maar dat dit bij privacyschendingen met persoonsgegevens niet het geval is. “Dan moet smartengeld de regel zijn, geen uitzondering.”

‘Groot gat in de rechtsbescherming’

Het is niet de eerste keer dat Aleid Wolfsen zich hard maakt voor een wettelijke smartengeldregeling voor slachtoffers van privacyschending. Eind januari was de bestuursvoorzitter te gast in de Tweede Kamer bij de Kamercommissie Financiën. Tijdens het debat zei Wolfsen dat het enkel opleggen van een boete niet effectief is. “Met het uitkeren van smartengeld help je de burger, die een kras op zijn ziel overhoudt, omdat hij zo is behandeld.”

Wolfsen vertelde verder dat instanties veel informatie verzamelen van burgers en grote datastromen verwerken en delen met derden. Organisaties die informatie bezitten die ze wettelijk niet mogen bezitten, moeten deze gegevens verwijderen. Of dat ook daadwerkelijk gebeurt weet Wolfsen niet. “Het is voor ons fysiek onmogelijk om zo breed toezicht te houden. En de rechter kijkt hier ook niet naar.” Deze praktijk noemde hij ‘een groot gat in de rechtsbescherming’.

Privacy en security redacteur
Techliefhebber pur sang: Anton is gek op alles wat met technologie en internet te maken heeft. Cybersecurity, privacy en internetcensuur hebben dan ook zijn volle aandacht. 
Plaats een reactie
Een reactie plaatsen