De Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (AIVD) monitort onderzoeksjournalist Stella Braam al zeker 35 jaar. Dat was niet om over haar veiligheid te waken, maar vanwege haar contacten in Turkse kringen. Het overgrote deel van het dossier is zwart gelakt, waardoor het onduidelijk is welke opsporingsmiddelen de veiligheidsdienst door de jaren heen gebruikt heeft.
Dat schrijft NRC, dat het persoonsdossier van Braam heeft ingezien.
Veiligheidsdienst geïnteresseerd in contacten Braam
Begin juni ontving de onderzoeksjournalist haar dossier. Ze vertelt dat het zo groot was dat het niet door de brievenbus paste. De envelop bevatte bijna driehonderd pagina’s, die volgens Braam voor driekwart onleesbaar waren gemaakt. Tegenover NRC zegt ze dat ze enorm verbijsterd was van de omvang van haar dossier.
“Ik zag dus héél veel witte pagina’s, maar van wat er wel stond schrok ik. Het geeft een naar gevoel dat ik door die dienst zo lang in de gaten gehouden ben. Blijkbaar zien ze mij als een journalist die ‘staatsgevaarlijk’ is of een bedreiging kan zijn”, zo vertelt Braam.
Braam kreeg naamsbekendheid door haar onderzoek naar de extreemrechtse Turkse organisatie in Nederland genaamd Grijze Wolven. De Binnenlandse Veiligheidsdienst (BVD), de voorloper van de AIVD, hield haar in 1986 al in de gaten. De inlichtingendienst probeerde haar niet zozeer te beschermen: ze was geïnteresseerd in de contacten die Braam had binnen Turkse kringen.
‘Dat maakt mij onrustig’
De journalist is benieuwd waarom de inlichtingen- en veiligheidsdienst haar tientallen jaren heeft gevolgd. Het antwoord op deze vraag zal ze waarschijnlijk nooit krijgen. Zoals gezegd is een groot deel van haar dossier onleesbaar gemaakt met zwarte lak. Dat heeft de AIVD gedaan om uiteenlopende redenen: denk aan staatsveiligheid, werkwijze of bronbescherming.
Braam is niet blij met het dossier. Tegenover NRC zegt ze hierover:
“Het is heel onvolledig. Dat maakt mij onrustig. Als dit maar een fractie is wat ze over mij hebben bijgehouden, vraag ik mij af wat ze mij niet laten lezen. Het blijft maar door mij hoofd gaan: waarom hebben ze mij zolang gevolgd? En wie heeft toegang tot mijn dossier?”
Braam vreest voor haar loopbaan als onderzoeksjournalist
De eerste leesbare stukken in het dossier van Braam dateren uit 1986, de laatste uit 2017. Het is gebruikelijk dat de AIVD geen informatie over lopende onderzoeken of informatie over de afgelopen vijf jaar verstrekt. Na het bekijken van de stukken denkt Braam dan ook niet dat de AIVD is gestopt met haar te volgen. Ze constateert dat haar dossier de afgelopen decennia regelmatig is geactualiseerd.
Wat de onderzoeksjournalist misschien nog wel het ergste vindt, is dat ze haar bronnen niet langer kan beloven dat ze door haar worden beschermd. Daardoor verkeert ze in grote onzekerheid. “Het brengt mij in een lastige positie omdat ik onderzoeksjournalist ben. Ik moet mijn bronnen kunnen beschermen. Maar zonder de wetenschap dat de AIVD gestopt is, kan ik dat niet”, zo vertelt ze.
Om die reden diende Braam deze maand bezwaar in tegen de gang van zaken bij het ministerie van Binnenlandse Zaken. Ze eist dat dat de verzamelde gegevens openbaar worden gemaakt en daarna vernietigd. Verder wil ze dat de AIVD stopt met haar te volgen. Zo niet, dan kan ze haar werk niet langer doen. “Dan is mijn loopbaan als onderzoeksjournalist wel voorbij”, zegt ze.
AIVD volgt meerdere journalisten
Hoeveel journalisten door de AIVD in de gaten worden gehouden, is onbekend. Daarover wil zowel de veiligheidsdienst als de minister van Binnenlandse Zaken geen antwoord op geven.
NRC weet dat Braam niet de enige is: de 64-jarige freelancer Frénk van der Linden overkwam hetzelfde. Hij vroeg in 2015 zijn persoonsdossier op. Hij kreeg 25 pagina’s, waarvan er 22,5 onleesbaar waren gemaakt. De oudste stukken uit zijn dossier zijn afkomstig uit de jaren tachtig. Toentertijd schreef hij over de plaatsing van kruisraketten in Nederland. Ook reisde hij in die periode naar het Midden-Oosten.
Roger Vleugels, specialist in openbaarheid van overheidsinformatie, merkt dat de veiligheidsdienst aan het veranderen is en eerder bereid is om stukken te overhandigen. Dat komt volgens hem omdat de rechtbank de beroepszaken tegen de AIVD serieuzer neemt.
“Ik zie sinds 2021 een golfje van vooruitgang in de zeven zaken die ik sindsdien heb gevoerd. Erik Akerboom, die sinds 2020 directeur-generaal van de AIVD is, vindt dat de wet correct moeten worden toegepast. Het werk van de Commissie van Toezicht op de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten (CTIVD) helpt ook bij het binnen de wet houden van de AIVD”, aldus Vleugels tegenover NRC.
