‘AIVD en MIVD gaven meerdere malen verkeerde informatie door’

‘AIVD en MIVD gaven meerdere malen verkeerde informatie door’

Laatst bijgewerkt: 1 juli 2020
Leestijd: 4 minuten, 32 seconden

De Toetsingscommissie Inzet Bevoegdheden (TIB) publiceerde vanwege de coronacrisis in april een verkort verslag. Dinsdag heeft ze haar volledige verslag naar buiten gebracht. Daaruit blijkt dat de inlichtingen- en veiligheidsdiensten meerdere malen foutieve informatie heeft doorgegeven aan de TIB. In opdracht van ‘buitenlandse partnerdiensten’ heeft de MIVD een aantal keer geprobeerd om journalisten en advocaten af te tappen.

Dat staat in het jaarverslag van de TIB.

Over de TIB

De TIB is een onafhankelijke toezichthouder dat controleert of de AIVD en MIVD zich aan de regels in de Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten (Wiv) houdt. Sinds 1 mei 2018 gelden er nieuwe regels waardoor de veiligheidsdiensten sneller en effectiever te werk kunnen gaan. Zo is het delen van informatie met buitenlandse diensten vereenvoudigd, kunnen de bevoegdheden gerichter worden ingezet en geldt er een bewaartermijn van drie jaar voor informatie die verkregen is uit onderzoeksopdrachtgerichte interceptie (OOG-interceptie).

Als inlichtingen- en veiligheidsdiensten bijzondere bevoegdheden willen inzetten (bijvoorbeeld een smartphone aftappen of een computer hacken), moeten ze daarvoor een verzoek indienen bij de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties of de minister van Defensie. Als de minister toestemming verleent, toetst de TIB daarna of die toestemming rechtmatig is verleend. Als de toezichthouder een andere mening heeft dan de minister, dan mogen de AIVD en MIVD hun bevoegdheden in een specifieke casus niet uitoefenen. De uitspraak van de TIB is bindend. Inlichtingen- en veiligheidsdiensten moeten hun verzoek beter motiveren en opnieuw indienen als ze ervan overtuigd zijn dat ze een beroep moeten doen op een bijzondere bevoegdheid.

Verkort verslag

Het is de tweede keer sinds de inwerkingtreding van de vernieuwde Wiv dat de TIB een jaarverslag uitbrengt. Door het coronavirus heeft de TIB haar werkproces moeten aanpassen, waardoor het jaarverslag nu pas af is. In april publiceerde de toezichthouder wel al een verkort verslag. Daarin stelde de TIB dat de AIVD en MIVD tussen 1 april 2019 en 1 april 2020 gezamenlijk 2.355 verzoeken hadden ingediend. De Toetsingscommissie oordeelde dat 1,7 procent van de verzoeken van de AIVD onrechtmatig was verleend. Bij de MIVD was dat bij 3,1 procent van de verzoeken het geval. De TIB concludeerde dat het aantal onrechtmatigheden aanzienlijk was verbeterd ten opzichte van het jaar daarvoor. Toen lag het aantal onrechtmatige verzoeken van de AIVD op 4,5 procent en van de MIVD op 5,8 procent.

De toezichthouder formuleerde in het verkort verslag een aantal aandachtspunten. De AIVD en MIVD moeten in de toekomst meer oog hebben voor de juistheid van de informatie in de verzoeken. Ook moeten de diensten meer aandacht besteden aan de onderbouwing van hun verzoeken om gegevens te verwerken. Tot slot is een degelijke onderbouwing voor de inzet van bevoegdheden op het verzoek van buitenlandse veiligheidsdiensten cruciaal.

Journalisten en advocaten

Hoewel er een stuk minder verzoeken als onrechtmatig zijn bestempeld, betekent dit niet automatisch dat alles goed is gegaan. De TIB stelt vast dat de AIVD haar niet altijd volledig heeft geïnformeerd. Tevens heeft de veiligheidsdienst de toezichthouder enkele malen onjuiste informatie verstrekt. Dat kwam naar voren toen de Toetsingscommissie vragen stelde over de verzoeken. Volgens de Toetsingscommissie zijn er geen aanwijzingen dat de AIVD bewust onvolledige of onjuiste informatie heeft verstrekt. “Dat doet er niet aan af dat het al dan niet bewust opnemen van onvolledige of onjuiste informatie in verzoeken schadelijk is geweest voor het vertrouwen dat de TIB in de juistheid van informatie moet kunnen hebben”, zo lezen we in het jaarverslag. De TIB en AIVD hebben hierover met elkaar van gedachten gewisseld.

De MIVD probeerde in verschillende gevallen journalisten en advocaten af te luisteren. Dat kwam aan het licht toen de TIB bij herhaling ‘selectielijsten’ onder ogen kreeg zonder inhoudelijke motivering. Op een selectielijst staat welke vormen van communicatie afgeluisterd dienen te worden. Deze waren afkomstig van buitenlandse inlichtingendiensten die de MIVD om hulp vroegen om gegevens af te tappen.

De TIB heeft hier vragen over gesteld en dit onder de aandacht gebracht bij de directeur van de MIVD en het ministerie van Defensie. Daarop zijn er nieuwe verzoeken ingediend met aangepaste selectielijsten. “De MIVD heeft de TIB bericht dat voor deze specifieke vorm van ondersteuning van buitenlandse diensten de interne toestemmingsprocedure is aangescherpt”, zo schrijft de toezichthouder. Sindsdien heeft ze geen journalisten of advocaten aangetroffen op selectielijsten.

Bulkhacks

De TIB is er zich van bewust dat het niet altijd mogelijk is om gericht te hacken, bijvoorbeeld omdat dit opvalt. Het ongericht verwerven van informatie kan dan noodzakelijk zijn. Mogelijk worden er gegevens van miljoenen mensen binnengehaald, die niet op de radar van inlichtingen- en veiligheidsdiensten staan. De toezichthouder spreekt ook wel over bulkhacks. De ‘bijvangst’ van deze bulkhacks vormt een ernstige inbreuk vormen op onze privacy. Daarom moet er voorzichtig mee worden omgesprongen.

Bij de beoordeling van hackverzoeken heeft de TIB geconstateerd dat bulkhacks op gespannen voet staan met de vereisten van proportionaliteit en gerichtheid. Zeker als de veiligheidsdiensten deze gegevens langer bewaren dan noodzakelijk. De TIB waarschuwt dat de Wiv waarborgen biedt bij bulkgegevens als deze zijn verzameld door onderzoeksopdrachtgerichte interceptie van de kabel of via de satelliet. Deze waarborg ontbreekt als het gaat om bulkgegevens die zijn verkregen door een hackoperatie. “Als ongerichte verwerving een doel op zich is, bijvoorbeeld om ongekende dreigingen te ontdekken, is er eigenlijk sprake van onderzoeksopdrachtgerichte hacks”, aldus de TIB.

Ook het komend jaar verricht de toezichthouder onderzoek naar de rechtmatigheid van verzoeken van inlichtingen- en veiligheidsdiensten. Daarbij kijkt ze wederom aandachtig naar zaken als noodzakelijkheid, proportionaliteit, gerichtheid en subsidiariteit (of het ingezette middel het minste nadeel oplevert voor de betrokkenen).

Privacy en security redacteur
Techliefhebber pur sang: Anton is gek op alles wat met technologie en internet te maken heeft. Cybersecurity, privacy en internetcensuur hebben dan ook zijn volle aandacht. 

Meer artikelen uit het ‘Nieuws’ dossier

Reacties
Plaats een reactie
Een reactie plaatsen