De applicatie waarmee de Belastingdienst signalen over vermeende fraude wil controleren, voldoet na twee-en-een-half jaar nog altijd niet aan de privacywetgeving. Zodoende liggen er momenteel meer dan 25.000 onbehandelde fraudesignalen op de plank. Binnenkomende signalen worden niet meer behandeld.
Dat vertelt een ingewijde aan NRC.
Tienduizenden fraudetips onbehandeld
De tips die de Belastingdienst binnenkrijgt, gaan over mogelijke belastingfraude. In sommige gevallen gaat het om miljoenen euro’s. De fiscus doet op dit moment niets met deze signalen. “Sinds het stopzetten van FSV [Fraude Signalering Voorziening, red.] zijn signalen die vroeger in FSV werden geregistreerd niet meer opgepakt”, zo laat een woordvoerder aan NRC weten. Hij zegt dat de Belastingdienst daarmee wacht totdat het een positief advies ontvangt van de functionaris gegevensbescherming of de Autoriteit Persoonsgegevens.
De woordvoerder benadrukt dat de Belastingdienst andere middelen heeft om fraude op te sporen. Als voorbeeld noemt hij de reguliere controle van belastingaangiftes en de inzet van speciale fraudeteams. Of het klopt dat momenteel ruim 25.000 tips over mogelijke fraude niet behandeld worden, laat de woordvoerder in het midden.
Meer dan een kwart miljoen mensen als fraudeur bestempeld
De problemen begonnen toen de Belastingdienst de stekker trok uit de Fraude Signalering Voorziening (FSV). Dat was een systeem dat de fiscus tot begin 2020 gebruikte om mogelijke fraudeurs aan te pakken. Het fungeerde als een soort van zwarte lijst. Wie op de lijst stond, kwam er niet meer van af. En dat had voor de meesten grote (financiële) gevolgen. Ze kwamen onder verscherpt toezicht te staan, of moesten tienduizenden euro’s aan ontvangen subsidies en toeslagen terugbetalen. Meer dan een kwart miljoen Nederlanders stonden op de beruchte zwarte lijst.
De Autoriteit Persoonsgegevens legde de FSV onder een vergrootglas en concludeerde dat het systeem in strijd was met de Europese privacywetgeving. De zwarte lijst bevatte onjuiste of niet-geactualiseerde gegevens, waardoor mensen veelal onterecht als fraudeur te boek stonden. Ook was de beveiliging van de FSV niet op orde, hadden duizenden medewerkers van de Belastingdienst toegang tot het systeem en werden gegevens te lang bewaard.
“De Belastingdienst heeft met FSV de rechten van de 270.000 mensen die op die lijst stonden op ongekende wijze geschonden. Ruim 6 jaar lang”, zo zei bestuursvoorzitter van de Autoriteit Persoonsgegevens Aleid Wolfsen over de kwestie. “Mensen werden vaak onterecht als fraudeur bestempeld, met vreselijke gevolgen. Stond je in FSV, dan kregen sommigen geen betalingsregeling of kwam je niet in aanmerking voor schuldsanering. De Belastingdienst heeft met FSV levens overhoop gehaald.”
Vanwege deze overtredingen deelde de toezichthouder een boete van 3,7 miljoen euro uit aan de Belastingdienst. Volgens de fiscus waren de conclusies “hard en onmiskenbaar”. Daarom besloot ze om de boete niet aan te vechten.
AP: ‘Er moeten nog grote stappen worden gezet’
Sinds het stopzetten van de FSV werkt de Belastingdienst aan een opvolger: de Tijdelijke Signalen Voorziening (TSV). Ook dit fraudesignaleringssysteem kampt met de nodige problemen. Om die reden besloot staatssecretaris Fiscaliteit en Belastingdienst Marnix van Rij om het systeem voorlopig niet op te starten.
De Autoriteit Persoonsgegevens was kritisch over het nieuwe systeem en zei dat er nog “grote stappen” gezet moesten worden. “Hoewel de AP waarneemt dat er stappen in de goede richting zijn gezet na het stilleggen van de applicatie Fraude Signalering Voorziening (FSV), bestaan er nog onvoldoende waarborgen om positief te kunnen adviseren aangaande de verwerking en de bijbehorende applicatie Tijdelijke Signalen Voorziening (TSV)”, schreef de toezichthouder in een rapport over de TSV. Die adviseerde met klem om het systeem voorlopig nog niet in te zetten.
Staatssecretaris Van Rij volgde het advies van de Autoriteit Persoonsgegevens op. “Vooralsnog wordt gestopt met de voorbereidingen van de implementatie van het signalenproces met TSV en zal TSV niet worden opgestart”, schreef hij in augustus in een brief aan de Tweede Kamer. In het najaar verstrekt de staatssecretaris meer details over de problemen met de TSV aan de Kamer.
