Jonge man en oudere vrouw zitten samen aan tafel en houden ieder een smartphone vast

Onderzoek: ‘Iedereen is vatbaar voor betaalfraude’

Laatst bijgewerkt: 9 december 2020
Leestijd: 3 minuten, 49 seconden

Of je jong of oud bent, hoog- of laagopgeleid, man of vrouw, arm of rijk: uit onderzoek blijkt dat iedereen vatbaar is voor uiteenlopende vormen van betaalfraude. Cybercriminelen richten zich weliswaar op specifieke groepen, maar iemands achtergrond verklaart niet waarom de een gevoeliger is voor internetoplichting dan de ander. Iedereen moet dan ook goed oppassen dat hij of zij niet het slachtoffer wordt van betaalfraude.

Dat zegt Rutger Leukfeldt, senior onderzoeker bij het Nederlands Studiecentrum Criminaliteit en Rechtshandhaving (NSCR), tegen het Financieele Dagblad. Hij voerde onderzoek uit onder meer dan drieduizend Nederlanders om te achterhalen waarom de een gevoeliger is voor betaalfraude dan de ander.

Betaalfraude eist steeds meer slachtoffers

Betaalfraude neemt steeds ernstigere vormen aan in ons land. Oplichting via WhatsApp, ook wel WhatsApp-fraude genoemd, is de meest toegenomen vorm van online criminaliteit, zo zei het Nationaal Cyber Security Centrum (NCSC) onlangs. Tussen april en augustus van dit jaar kwamen er gemiddeld 700 aangiftes per week bij de politie. Volgens de politie zijn er twee redenen waarom het aantal aangiftes is toegenomen: slachtoffers kunnen sinds mei via internet aangifte doen van internetoplichting en steeds meer mensen laten zich misleiden door oplichters. Sinds augustus loopt het aantal aangiftes van WhatsApp-fraude weer enigszins terug.

De Fraudehelpdesk heeft volgens de laatste cijfers dit jaar al meer dan 11.000 meldingen van WhatsApp-fraude ontvangen, ruim vier keer zoveel als in heel 2019. Experts schatten dat de financiële schade hierdoor dit jaar ruim 3,5 miljoen euro bedraagt. De totale omvang van betaalfraude heeft naar schatting al meer dan 20 miljoen euro gekost. Om het tij te keren lanceerde de politie in oktober een landelijke preventiecampagne om mensen meer bewust te maken van betaalfraude.

Niet alleen particulieren zijn overigens het slachtoffer van WhatsApp-fraude: ook medewerkers van overheidsorganisaties zijn steeds vaker het doelwit van cybercriminelen. Volgens de politie is tot nu toe bij twintig bij twintig medewerkers hun WhatsApp-account tijdelijk overgenomen, waaronder zes ambtenaren van de gemeente Den Bosch.

Geen verklarende variabelen voor vatbaarheid betaalfraude gevonden

Hoe kan het zoveel mensen hier in trappen? Is het zo dat de een vatbaarder is voor WhatsApp- en betaalfraude dan de ander? Welke factoren kunnen dit verschil verklaren? Met deze vragen in het achterhoofd ging Rutger Leukfeldt van het NSCR op onderzoek uit. Hij verrichtte een studie onder ruim drieduizend respondenten.

Zijn onderzoek gaf helaas niet de antwoorden op zijn vragen. De belangrijkste conclusie is dat we allemaal in redelijk gelijke mate vatbaar zijn voor betaalfraude. Leeftijd, opleidingsniveau, inkomens- en vermogenspositie: volgens Leukfeldt bepalen deze demografische factoren niet waarom de een gevoeliger is om het slachtoffer te worden van betaalfraude dan de ander. Als we geconfronteerd worden met een gewiekste oplichter, dan is de kans even groot dat we daar met open ogen in trappen.

Leukfeldt benadrukt dat cybercriminelen er hun eigen werkwijze op nahouden. De een probeert slachtoffers te maken via WhatsApp, de ander via frauduleuze bitcoin- of valse Marktplaatsadvertenties. Uit zijn onderzoek blijkt dat er geen groep met kop en schouders boven de rest uitsteekt.

Amerikaanse studies geven aanleiding voor meer onderzoek

De onderzoeker verwijst naar twee Amerikaanse studies waar slachtoffers van betaalfraude onder een MRI-scan werden gelegd. Daarin kwam naar voren dat slachtoffers van betaalfraude andere hersenverbindingen hebben dan mensen met dezelfde leeftijd die hier geen ervaring mee hebben. Ook blijkt dat slachtoffers vaker gehoor- en zichtproblemen hebben. Dat laatste is volgens Leukfeldt niet zo vreemd. “Wie minder goed kan horen of zien, krijgt waarschijnlijk ook minder alarmsignalen. Waarschijnlijk compenseren de betrokken mensen daar vervolgens niet voldoende voor.”

Leukfeldt erkent dat de onderzoekspopulatie bij beide onderzoeken erg klein was (respectievelijk 32 en 37 personen). De uitkomsten geven volgens hem wel aanleiding om verder onder te doen. Hij zegt een nieuwe studie te hebben aangevraagd om de bevindingen te verifiëren of falsificeren, waar de onderzoekspopulatie een stuk groter is.

Gebruik tweefactorauthenticatie voor een optimale bescherming van je WhatsApp-account

De zwendel met een ‘Nigeriaanse prins’ die een grote erfenis voor je heeft achtergelaten, daar trapt bijna niemand meer in volgens Leukfeldt. Met WhatsApp-fraude blijft het echter oppassen. Volgens de onderzoeker werken oplichters met scripts die hen door gesprekken leiden. Daarbij kunnen ze zeer overtuigend overkomen.

Een ervoor te zorgen dat een ander jouw WhatsApp-account niet kan overnemen, is door tweefactorauthenticatie in te stellen. Naast een verificatiecode die je per sms ontvangt, hebben cybercriminelen ook een zescijferige pincode nodig om te kunnen inloggen op je WhatsApp-account. Om tweefactorauthenticatie in te stellen open je WhatsApp en ga je naar de drie puntjes in de rechterbovenhoek. Daar selecteer je Instellingen > Account > Verificatie in twee stappen. Daar geef je een zescijferige pincode op om je account mee te beschermen.

Privacy en security redacteur
Techliefhebber pur sang: Anton is gek op alles wat met technologie en internet te maken heeft. Cybersecurity, privacy en internetcensuur hebben dan ook zijn volle aandacht. 

Meer artikelen uit het ‘Nieuws’ dossier

Reacties
Plaats een reactie
Een reactie plaatsen