Vrouw opent WhatsApp op haar smartphone

WhatsApp-fraude in één jaar tijd verviervoudigd

Laatst bijgewerkt: 12 oktober 2020
Leestijd: 4 minuten, 15 seconden

De Fraudehelpdesk ontving tussen 1 januari en 1 oktober van dit jaar maar liefst 9.605 meldingen van WhatsApp-fraude. Dat is vier keer zoveel in vergelijking met heel 2019. In 12 procent van de gevallen, oftewel 1.154 keer, slaagden de oplichters erin om geld af te troggelen van nietsvermoedende slachtoffers. De totale financiële schade komt uit op 3,3 miljoen euro.

Dat schrijft het Algemeen Dagblad op basis van cijfers van de Fraudehelpdesk.

Cybercriminaliteit neemt toe in Nederland

Uit diverse statistieken blijkt dat cybercriminaliteit in de lift zit. Volgens het Openbaar Ministerie was één op de acht Nederlanders (13 procent) het afgelopen jaar het slachtoffer van cybercriminelen. Daar staat tegenover dat de officier van justitie vorig jaar meer mensen vervolgde voor cybercrime. En in de nieuwe Veiligheidsagenda is er meer aandacht voor cybercriminaliteit. De eerste effecten zijn volgens het OM al zichtbaar (meer onderzoek, meer arrestaties, meer veroordelingen).

Uit onderzoek van VPNGids.nl blijkt dat cybercriminaliteit in de eerste helft van dit jaar explosief is gestegen. Voor het eerst waren er meer cybercrime gerelateerde misdrijven dan traditionele criminaliteit, zoals inbraak, fietsendiefstal en beroving. En dat beperkt zich niet tot de Randstad en grote steden in Nederland: ook in kleinere gemeenten wordt steeds vaker aangifte gedaan van cybercrime.

Zo werkt WhatsApp-fraude

Steeds vaker zijn burgers het doelwit van gewiekste criminelen die via WhatsApp slachtoffers proberen te maken. Deze vorm van criminaliteit noemen we ook wel WhatsApp-fraude, vriend-in-noodfraude of hulpvraagfraude. De daders doen zich dan voor als een vriend, kennis, collega of familielid dat acute financiële hulp nodig heeft. Om vertrouwen te winnen gebruiken ze de naam en profielfoto van een bekend iemand uit jouw omgeving.

Voor het feit dat het telefoonnummer van deze persoon niet overeenkomt met het nummer dat in je contactlijst staat, hebben de criminelen een eenvoudige verklaring: hun telefoon is zogenaamd gestolen of kwijtgeraakt en moest daarom een nieuw 06-nummer aanvragen. Nadat ze het vertrouwen hebben gewonnen, zeggen de daders dat ze in ‘financiële problemen’ verkeren en onmiddellijk geld nodig hebben. Zo niet, dan sluit het energiebedrijf de stroom af, neemt de deurwaarder de inboedel in beslag, of welke andere willekeurige smoes ze ook gebruiken.

Sommigen hebben niet in de gaten dat ze bedonderd worden: ze kennen immers de persoon aan de andere kant, niet wetende dat het een ordinaire oplichter is. Zonder vragen te stellen of enige argwaan maken slachtoffers geld over naar een rekeningnummer. Uiteraard weten ze op dat moment niet dat het geld bij criminelen terecht komt. Tegen de tijd dat ze daar achter komen, is het leed al geschied.

WhatsApp-fraude zit in de lift

Steeds meer mensen zijn het slachtoffer van WhatsApp-fraude. De Fraudehelpdesk kreeg sinds begin dit jaar tot 1 oktober 9.605 meldingen binnen. Dat is een verviervoudiging ten opzichte van 2019, toen de Fraudehelpdesk 2.663 meldingen van WhatsApp-fraude binnen kreeg. In totaal lieten 1.154 mensen zich de afgelopen negen maanden verleiden om geld over te maken naar de tegenpartij. Dat komt neer op één op de acht slachtoffers. In totaal werden ze opgelicht voor 3,3 miljoen euro, oftewel een gemiddelde financiële schade van 2.860 euro per gedupeerde. Het zijn voornamelijk 55-plussers die zich laten beïnvloeden door de oplichters.

In 242 gevallen slaagden de criminelen erin om de gehele WhatsApp-account van het slachtoffer over te nemen. Ze zetten dan het account over naar een andere telefoon. WhatsApp verstuurt een verificatiecode om dit te controleren, maar ook deze weten de daders te bemachtigen. In dat geval hebben ze toegang tot de volledige contactlijst van het slachtoffer.

Volgens Marloes Kolthof van de Fraudehelpdesk doen sommige criminelen er alles aan om het vertrouwen van hun slachtoffers te winnen. “Sommigen bellen eerst de persoon op wiens identiteit ze willen imiteren. Ze zeggen vervolgens niets, maar nemen wel de stem van diegene op. Mocht een slachtoffer wantrouwend zijn en het zogenaamde nieuwe nummer opbellen, hoort die persoon zijn eigen zoon of dochter zeggen: ‘Hallo, met wie spreek ik?’ Dat werkt natuurlijk enorm overtuigend”, aldus Kolthof.

Dagelijks gemiddeld honderd aangiften van WhatsApp-fraude

Het is politiek Den Haag niet ontgaan dat WhatsApp-fraude vele slachtoffers maakt. In een brief aan de Tweede Kamer over cybercrime en gedigitaliseerde criminaliteit schreef minister Ferd Grapperhaus van Justitie en Veiligheid dat er sinds 1 april dagelijks gemiddeld honderd aangiftes van WhatsApp-fraude bij de politie binnenkomen. Volgens de minister komt dit doordat de drempel om aangifte te doen van cybercrime tegenwoordig een stuk lager ligt (tegenwoordig kan dat via internet) en worden steeds meer burgers op deze manier opgelicht. Met name senioren zijn volgens de minister tijdens de coronacrisis online actiever geworden om contact te onderhouden met familie en vrienden.

Minister Grapperhaus stelt dat de financiële schade slechts één kant van het verhaal is. Slachtoffers kampen vaak ook met emotionele schade (‘hoe heb ik dit kunnen laten gebeuren?’) en verliezen het vertrouwen in hun medemens. “Hulpvraagfraude is een sluwe en nare vorm van oplichting, waarvan vaak kwetsbare mensen slachtoffer worden. De coronacrisis maakt mensen soms extra kwetsbaar. Ze staan dikwijls minder in fysiek contact met hun naasten en communiceren meer op digitale wijze met elkaar. Criminelen misbruiken vervolgens de bereidheid van mensen om hun naasten in nood te helpen”, zo schrijft de minister aan de Tweede Kamer.

Privacy en security redacteur
Techliefhebber pur sang: Anton is gek op alles wat met technologie en internet te maken heeft. Cybersecurity, privacy en internetcensuur hebben dan ook zijn volle aandacht. 

Meer artikelen uit het ‘Cybercrime’ dossier

Reacties
Plaats een reactie
Een reactie plaatsen